{"id":114,"date":"2019-03-20T17:50:39","date_gmt":"2019-03-20T16:50:39","guid":{"rendered":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/?page_id=114"},"modified":"2023-03-15T22:47:29","modified_gmt":"2023-03-15T21:47:29","slug":"rozdzial-3","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/sprawa-zmartwychwstania\/rozdzial-3\/","title":{"rendered":"Sprawa zmartwychwstania &#8211; rozdzia\u0142 3"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"114\" class=\"elementor elementor-114\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t\t\t<header class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-70354834 elementor-section-content-middle elementor-section-height-min-height elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-items-middle\" data-id=\"70354834\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-6eab04cf\" data-id=\"6eab04cf\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-inner-section elementor-element elementor-element-3b0cb260 elementor-section-full_width elementor-section-content-middle elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"3b0cb260\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-50 elementor-inner-column elementor-element elementor-element-5dd39d52\" data-id=\"5dd39d52\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5dff3252 elementor-nav-menu__align-justify elementor-nav-menu--dropdown-mobile elementor-nav-menu--stretch elementor-nav-menu__text-align-center elementor-nav-menu--toggle elementor-nav-menu--burger elementor-widget elementor-widget-global elementor-global-3611 elementor-widget-nav-menu\" data-id=\"5dff3252\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;submenu_icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas e-plus-icon&quot;,&quot;library&quot;:&quot;&quot;},&quot;full_width&quot;:&quot;stretch&quot;,&quot;sticky&quot;:&quot;top&quot;,&quot;_animation_mobile&quot;:&quot;none&quot;,&quot;sticky_parent&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;layout&quot;:&quot;horizontal&quot;,&quot;toggle&quot;:&quot;burger&quot;,&quot;sticky_on&quot;:[&quot;desktop&quot;,&quot;tablet&quot;,&quot;mobile&quot;],&quot;sticky_offset&quot;:0,&quot;sticky_effects_offset&quot;:0,&quot;sticky_anchor_link_offset&quot;:0}\" data-widget_type=\"nav-menu.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<nav aria-label=\"Menu\" class=\"elementor-nav-menu--main elementor-nav-menu__container elementor-nav-menu--layout-horizontal e--pointer-overline e--animation-grow\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-1-5dff3252\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-home menu-item-7829\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/\" class=\"elementor-item menu-link\">strona g\u0142\u00f3wna<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-has-children menu-item-1987\"><a aria-expanded=\"false\" href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-item menu-link\">Relacja z Bogiem<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-2038\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">Relacja z Bogiem<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1260\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/spadajace-talerze\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">Film Spadaj\u0105ce Talerze<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-4158\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/onas\/\" class=\"elementor-item menu-link\">o nas<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1977\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/etrenerzy\/\" class=\"elementor-item menu-link\">E-trenerzy<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-186\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/kontakt\/\" class=\"elementor-item menu-link\">KONTAKT<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-has-children menu-item-29\"><a aria-expanded=\"false\" href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/\" class=\"elementor-item menu-link\">MATERIA\u0141Y DODATKOWE<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-2041\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">materia\u0142y dodatkowe<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1140\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/quizy\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">Quizy<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1094\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/tapety\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">TAPETY NA TELEFON<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1095\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/pulpit\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">TAPETY NA PULPIT<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-toggle\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-label=\"Menu Toggle\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t<i aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--open eicon-menu-bar\"><\/i><i aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--close eicon-close\"><\/i>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<nav class=\"elementor-nav-menu--dropdown elementor-nav-menu__container\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-2-5dff3252\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-home menu-item-7829\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">strona g\u0142\u00f3wna<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-has-children menu-item-1987\"><a aria-expanded=\"false\" href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Relacja z Bogiem<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-2038\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Relacja z Bogiem<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1260\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/spadajace-talerze\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Film Spadaj\u0105ce Talerze<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-4158\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/onas\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">o nas<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1977\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/etrenerzy\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">E-trenerzy<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-186\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/kontakt\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">KONTAKT<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-has-children menu-item-29\"><a aria-expanded=\"false\" href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">MATERIA\u0141Y DODATKOWE<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-2041\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">materia\u0142y dodatkowe<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1140\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/quizy\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Quizy<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1094\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/tapety\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">TAPETY NA TELEFON<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1095\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/pulpit\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">TAPETY NA PULPIT<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-50 elementor-inner-column elementor-element elementor-element-486759ab\" data-id=\"486759ab\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-7add16af elementor-hidden-phone elementor-widget__width-auto elementor-absolute elementor-widget elementor-widget-global elementor-global-3614 elementor-widget-image\" data-id=\"7add16af\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_position&quot;:&quot;absolute&quot;,&quot;_animation&quot;:&quot;none&quot;}\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/zdopiskiem.png?w=300\" title=\"zdopiskiem\" alt=\"zdopiskiem\" loading=\"lazy\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-74999ab6 elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"74999ab6\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.agape.pl\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1100\" height=\"293\" src=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg\" class=\"attachment-full size-full wp-image-3603\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg 1688w, https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg?resize=300,80 300w, https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg?resize=768,205 768w, https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg?resize=1024,273 1024w, https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg?resize=1536,409 1536w\" sizes=\"(max-width: 1100px) 100vw, 1100px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/header>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-5ac57df0 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"5ac57df0\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-551634f1\" data-id=\"551634f1\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2da8c391 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"2da8c391\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/sprawa-zmartwychwstania\/rozdzial-2\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">POPRZEDNI ROZDZIA\u0141<\/a><\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>\u015arodki ostro\u017cno\u015bci<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">&#8220;\u017baden proces w d\u0142ugich i tragicznych kronikach ludzko\u015bci nie mia\u0142 tak donios\u0142ych konsekwencji jak ten proces skromnego \u017cydowskiego przyw\u00f3dcy religijnego, kt\u00f3ry przed ponad dziewi\u0119tnastu wiekami przyszed\u0142 do Jerozolimy z ma\u0142\u0105 grup\u0105 zwolennik\u00f3w, zosta\u0142 aresztowany, skazany i stracony. Oczywi\u015bcie, by\u0142y inne s\u0142awne procesy w historii, takie jak proces \u017cydowskiego proroka Micheasza z Moreszet, proces greckiego filozofa Sokratesa, oskar\u017conego o herezj\u0119 w\u0142oskiego naukowca Galileusza i ekskomunikowanego \u017cydowsko-holenderskiego filozofa Spinozy, a tak\u017ce kilka bardziej wsp\u00f3\u0142czesnych proces\u00f3w, kt\u00f3re ci\u0105gle s\u0105 przedmiotem spor\u00f3w. \u017baden z nich nie mia\u0142 jednak wi\u0119kszego wp\u0142ywu na \u017cycie ludzi &#8211; dobrego i z\u0142ego &#8211; ni\u017c proces i \u015bmier\u0107 Jezusa z Nazaretu&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Robert Gordis, Jewish Theological Seminary of America (\u017bydowskie Seminarium Teologiczne w Ameryce)<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Proces<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jezus zosta\u0142 przyprowadzony na s\u0105d przed rzymskiego namiestnika Poncjusza Pi\u0142ata. Wszystkie znane nam \u015bwiadectwa ukazuj\u0105 Pi\u0142ata jako wyj\u0105tkowo okrutnego i bezlitosnego despot\u0119. Filon z Aleksandrii napisa\u0142, \u017ce by\u0142 on odpowiedzialny za &#8220;niezliczone okrucie\u0144stwa i dziesi\u0105tki egzekucji bez s\u0105du&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Archeologiczne potwierdzenie osoby Pi\u0142ata<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Do roku 1961 istnia\u0142y jedynie literackie wzmianki historyczne o Pi\u0142acie. Potem dw\u00f3ch w\u0142oskich archeolog\u00f3w prowadzi\u0142o wykopaliska w \u015br\u00f3dziemnomorskim porcie miasta Cezarei, kt\u00f3re by\u0142o rzymsk\u0105 stolic\u0105 Palestyny. Odkopali oni w\u00f3wczas inskrypcj\u0119 w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim o wymiarach 2&#215;3 stopy (ok. 61&#215;91,5 cm). Antonio Frova odczyta\u0142 t\u0119 inskrypcj\u0119. Ku jego zdziwieniu napis brzmia\u0142: &#8220;Poncjusz Pi\u0142at, prefekt Judei, ofiarowa\u0142 to Tiberium mieszka\u0144com Cezarei&#8221;. To by\u0142o pierwsze archeologiczne odkrycie historycznej wzmianki o istnieniu Pi\u0142ata.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Sze\u015b\u0107 proces\u00f3w<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Trzeba wiedzie\u0107, \u017ce Jezus przeszed\u0142 sze\u015b\u0107 oddzielnych proces\u00f3w. Jeden przed Annaszem, najwy\u017cszym kap\u0142anem; drugi przed Kajfaszem; trzeci przed Sanhedrynem; czwarty przed Pi\u0142atem; pi\u0105ty przed Herodem; sz\u00f3sty znowu przed Pi\u0142atem. Przeszed\u0142 trzy procesy \u017cydowskie i trzy rzymskie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Sk\u0105d ca\u0142y ten zam\u0119t wok\u00f3\u0142 jednego cz\u0142owieka? Zar\u00f3wno Rzymianie, jak i \u017bydzi mieli swoje powody, by niepokoi\u0107 si\u0119 przebywaniem Jezusa na wolno\u015bci.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Motyw polityczny<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Po pierwsze, istnia\u0142 motyw polityczny. Gdy Jezus odpowiedzia\u0142 na pytanie prokuratora: &#8220;Czy ty jeste\u015b kr\u00f3lem \u017cydowskim?&#8221; s\u0142owami &#8220;Ja nim jestem&#8221;, da\u0142 mu podstawy do wydania wyroku skazuj\u0105cego.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">S\u0119dzia Haim Cohn, uczony, cz\u0142onek S\u0105du Najwy\u017cszego Izraela, pisze w swoim artykule Reflections on the Trial of Jesus (Refleksje nad procesem Jezusa): &#8220;Nie mo\u017ce by\u0107 \u017cadnej w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce takie wyznanie wystarczy\u0142o wed\u0142ug prawa rzymskiego do skazania oskar\u017conego&#8221;. Zosta\u0142o uznane za przest\u0119pstwo karane \u015bmierci\u0105 i namiestnik by\u0142 uprawniony do wydania takiego wyroku.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Profesor R. E. Grant z Uniwersytetu Chicago w swoim artykule The Trial of Jesus in the Light of History (Proces Jezusa w \u015bwietle historii) uwa\u017ca, \u017ce zar\u00f3wno \u017bydzi, jak i Rzymianie zrozumieli s\u0142owa Chrystusa jako wyznanie kr\u00f3lewsko\u015bci. Grant s\u0105dzi, \u017ce idea kr\u00f3lestwa, kt\u00f3r\u0105 g\u0142osi\u0142 Jezus, by\u0142a uwa\u017cana i przez \u017byd\u00f3w, i przez Rzymian za nios\u0105c\u0105 w sobie nasienie buntu przeciw w\u0142adzy Rzymu.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Solomon Zeitlin pisze w Jewish Quarterly Review, \u017ce &#8220;w\u0142adze rzymskie kara\u0142y nie tylko jednostki, kt\u00f3re podburza\u0142y nar\u00f3d przeciw Rzymianom, lecz tak\u017ce przyw\u00f3dc\u00f3w narodu. Mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce &#8211; pod pewnym wzgl\u0119dem &#8211; przyw\u00f3dcy \u017cydowscy byli traktowani jako zak\u0142adnicy gwarantuj\u0105cy pos\u0142usze\u0144stwo \u017byd\u00f3w wobec pa\u0144stwa rzymskiego. W \u00f3wczesnych warunkach politycznych wielu przyw\u00f3dc\u00f3w \u017cydowskich, aby ocali\u0107 swoje \u017cycie, musia\u0142o dzia\u0142a\u0107 jako donosiciele przeciw niekt\u00f3rym dysydentom i rewolucjonistom spo\u015br\u00f3d swoich w\u0142asnych braci&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jezus by\u0142 uwa\u017cany przez w\u0142adze \u017cydowskie za zagro\u017cenie &#8211; nie tylko dla \u017cydowskiej sytuacji ekonomicznej, lecz tak\u017ce dla politycznej walki o pa\u0144stwo \u017cydowskie, kt\u00f3re by\u0142o pod w\u0142adz\u0105 Rzymu. Tak wi\u0119c informowanie w\u0142adz rzymskich przez najwy\u017cszego kap\u0142ana o dzia\u0142alno\u015bci Jezusa by\u0142o korzystne dla obu stron.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Problem \u017byd\u00f3w<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Dr David Flusser z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie zauwa\u017ca, \u017ce niebezpiecze\u0144stwo p\u0142yn\u0105ce ze strony \u017cydowskiego buntownika, kt\u00f3rego zwolennicy mogli w ka\u017cdej chwili si\u0119gn\u0105\u0107 po wolno\u015b\u0107, by\u0142o problemem dla w\u0142adz zar\u00f3wno \u017cydowskich, jak i rzymskich. Dr Flusser pisze, \u017ce z punktu widzenia w\u0142adz \u017cydowskich &#8220;brak zwr\u00f3cenia uwagi namiestnika na potencjalne zagro\u017cenie &#8211; gdy mog\u0142o by\u0107 jeszcze za\u017cegnane &#8211; m\u00f3g\u0142 si\u0119 okaza\u0107 zbyt kosztowny dla nich i doprowadzi\u0107 do represji i \u015bci\u015blejszej kontroli. Co wi\u0119cej, oddanie sprawy w r\u0119ce prokuratora by\u0142oby bardzo sprytnym posuni\u0119ciem. Gdyby nast\u0105pi\u0142 jaki\u015b wybuch protestu ze strony poplecznik\u00f3w samozwa\u0144czego proroka, by\u0142by on wtedy skierowany przeciw rzymskiemu namiestnikowi, a nie przeciw nim. Tak wi\u0119c &#8211; niezale\u017cnie od tego, czy \u017bydzi mogli, czy nie mogli wyda\u0107 wyroku \u015bmierci &#8211; zdrowy rozs\u0105dek nakazywa\u0142 pozwoli\u0107 Pi\u0142atowi na podj\u0119cie tej decyzji&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Problem Rzymian<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jak pisze Flusser, r\u00f3wnie\u017c z punktu widzenia Pi\u0142ata sprawa by\u0142a jasna: &#8220;Gdyby odm\u00f3wi\u0142 pos\u0142uchania rady lokalnych przyw\u00f3dc\u00f3w, kt\u00f3rzy znali swych sprytnych i trudnych do zrozumienia rodak\u00f3w jak \u017caden Rzymianin, a Jezus rzeczywi\u015bcie okaza\u0142by si\u0119 powa\u017cnym zagro\u017ceniem, to&#8230; &#8211; dr\u017ca\u0142 na sam\u0105 my\u015bl o swoim w\u0142asnym losie w r\u0119kach rozgniewanego Tyberiusza&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Flusser dodaje jednak zaraz, \u017ce strach Pi\u0142ata przed wywo\u0142aniem gniewu \u017byd\u00f3w by\u0142 niczym w por\u00f3wnaniu ze strachem \u017byd\u00f3w przed spowodowaniem gniewu Rzymu.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Historyk Paul Maier zauwa\u017ca, \u017ce &#8220;od czas\u00f3w, gdy Pompejusz po raz pierwszy zdoby\u0142 Palestyn\u0119 w 63 r. przed Chrystusem, w kraju tym by\u0142o oko\u0142o tuzina powsta\u0144 &#8211; wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zd\u0142awiona si\u0142ami rzymskimi. Nowy bunt mesja\u0144ski Jezusa z Nazaretu jedynie zaszkodzi\u0142by niepewnej r\u00f3wnowadze w\u0142adzy i &#8211; wyczerpuj\u0105c cierpliwo\u015b\u0107 Rzymu &#8211; m\u00f3g\u0142 doprowadzi\u0107 do bezpo\u015bredniej okupacji przez rzymskie legiony&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Z politycznego punktu widzenia Jezus stanowi\u0142 wi\u0119c zagro\u017cenie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Motyw ekonomiczny<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Inn\u0105 przyczyn\u0105 usuni\u0119cia Jezusa by\u0142 motyw ekonomiczny. Po tym, jak Jezus powywraca\u0142 sto\u0142y wymieniaj\u0105cych pieni\u0105dze w \u015bwi\u0105tyni, bali si\u0119 oni, i\u017c mo\u017ce dalej wyst\u0119powa\u0107 przeciw handlowi w tym miejscu. Mo\u017cliwe, \u017ce obawiali si\u0119 zamieszek w \u015bwi\u0105tyni przeciw tamtejszym praktykom, wywo\u0142anych przez tysi\u0105ce pielgrzym\u00f3w udaj\u0105cych si\u0119 na \u015bwi\u0119to Paschy, kt\u00f3rzy witali Jezusa jako Mesjasza.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Motyw religijny<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jeszcze inne motywy pozbycia si\u0119 Jezusa mia\u0142y charakter osobisty i religijny. Ten &#8220;religijny fanatyk&#8221; zdobywa\u0142 coraz wi\u0119cej zwolennik\u00f3w i wprowadza\u0142 w zak\u0142opotanie przyw\u00f3dc\u00f3w \u017cydowskich. Ludzie, kt\u00f3rzy byli pod wp\u0142ywem Jezusa, kwestionowali wiele ich nauk.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Dwa s\u0105dy \u017cydowskie<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">\u017bydowski system prawny opiera\u0142 si\u0119 na dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych Sanhedrynach. Pierwszy z nich liczy\u0142 dwudziestu trzech cz\u0142onk\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105dzili sprawy zagro\u017cone kar\u0105 \u015bmierci. Prawdopodobnie ten w\u0142a\u015bnie s\u0105dzi\u0142 Jezusa. Drugi Sanhedryn, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z siedemdziesi\u0119ciu jeden cz\u0142onk\u00f3w, s\u0105dzi\u0142 przest\u0119pstwa zwi\u0105zane z g\u0142ow\u0105 pa\u0144stwa, najwy\u017cszym kap\u0142anem oraz przeciwko pa\u0144stwu lub \u015bwi\u0105tyni.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">W ko\u0144cu, po trzech procesach \u017cydowskich i trzech rzymskich, w\u0142adze \u017cydowskie w porozumieniu z w\u0142adzami rzymskimi skaza\u0142y Jezusa na ukrzy\u017cowanie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Podj\u0119to r\u00f3\u017cnorodne &#8220;\u015brodki ostro\u017cno\u015bci&#8221;, kt\u00f3re mia\u0142y zapewni\u0107, \u017ce gdy Jezus umrze i zostanie pochowany, pozostanie na wieki w grobie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>\u015aRODEK OSTRO\u017bNO\u015aCI NR 1: \u015amier\u0107 przez ukrzy\u017cowanie<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Wczesne staro\u017cytne teksty literackie i dzie\u0142a sztuki m\u00f3wi\u0105 niewiele o praktyce zadawania \u015bmierci przez ukrzy\u017cowanie. Istnieje jednak kilka dowod\u00f3w na to, \u017ce by\u0142o ono stosowane.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Historia krzy\u017cowania<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Z r\u00f3\u017cnych wzmianek w dzie\u0142ach Herodota i Tucydydesa mo\u017cna wywnioskowa\u0107, \u017ce Persowie cz\u0119sto stosowali krzy\u017cowanie. Jednym z najlepszych \u017ar\u00f3de\u0142 dotycz\u0105cych praktyki krzy\u017cowania jest Behistum Inscription, w kt\u00f3rej Dariusz opisuje, jak ukrzy\u017cowa\u0142 przyw\u00f3dc\u00f3w zd\u0142awionego przez siebie buntu.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Przypuszczalnym powodem popularno\u015bci krzy\u017cowania u Pers\u00f3w jest fakt, \u017ce po\u015bwi\u0119cali oni ziemi\u0119 swojemu bogu Ormuzdowi. Ten rodzaj egzekucji nie zanieczyszcza\u0142 ziemi, poniewa\u017c cia\u0142o nie dotyka\u0142o jej.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">W \u015bwiecie \u015br\u00f3dziemnomorskim, g\u0142\u00f3wnie w Egipcie i Kartaginie, krzy\u017cowanie wprowadzi\u0142 Aleksander Wielki. Wed\u0142ug wszelkich wzmianek, Rzymianie nauczyli si\u0119 tej praktyki od Kartagi\u0144czyk\u00f3w.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Okrutna \u015bmier\u0107<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">\u015amier\u0107 przez ukrzy\u017cowanie sta\u0142a si\u0119 jednym z najbardziej poni\u017caj\u0105cych wyrok\u00f3w. Cyceron nazwa\u0142 j\u0105 &#8220;najokrutniejsz\u0105 i najohydniejsz\u0105 z tortur&#8221;. Will Durant pisze, \u017ce &#8220;nawet Rzymianie (&#8230;) litowali si\u0119 nad ofiarami&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">J\u00f3zef Flawiusz, historyk \u017cydowski, kt\u00f3ry by\u0142 doradc\u0105 Tytusa podczas obl\u0119\u017cenia Jerozolimy, obserwowa\u0142 wiele ukrzy\u017cowa\u0144 i nazwa\u0142 je &#8220;najbardziej nieszcz\u0119\u015bliw\u0105 \u015bmierci\u0105&#8221;. Flawiusz donosi, \u017ce gdy Rzymianie zagrozili ukrzy\u017cowaniem jednego z \u017cydowskich wi\u0119\u017ani\u00f3w, ca\u0142y garnizon Machaerusa podda\u0142 si\u0119, by otrzyma\u0107 bezpieczne przej\u015bcie. Ukrzy\u017cowanie by\u0142o tak okropn\u0105 i poni\u017caj\u0105c\u0105 kar\u0105, \u017ce Rzymianie zazwyczaj nie krzy\u017cowali obywateli rzymskich, zachowuj\u0105c ten rodzaj wykonania wyroku \u015bmierci dla niewolnik\u00f3w i buntownik\u00f3w wobec w\u0142adzy Rzymu. Pos\u0142ugiwano si\u0119 nim g\u0142\u00f3wnie w sprawach politycznych.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Oskar\u017cenie Chrystusa wskazuje na rodzaj kary: &#8220;Tam zacz\u0119li oskar\u017ca\u0107 Go: &gt;Stwierdzili\u015bmy, \u017ce ten cz\u0142owiek podburza nar\u00f3d, \u017ce odwodzi od p\u0142acenia podatk\u00f3w Cezarowi i \u017ce siebie podaje za Mesjasza-Kr\u00f3la&lt;&#8220;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Oskar\u017cyciele byli \u015bwiadomi faktu, \u017ce przed dziesi\u0119ciu laty Tyberiusz o\u015bwiadczy\u0142, i\u017c s\u0119dzia mo\u017ce natychmiast skaza\u0107 i wykona\u0107 wyrok na kim\u015b, kto buntuje si\u0119 przeciw Rzymowi.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Krzy\u017cowanie by\u0142o nieznane w \u017cydowskim prawie kryminalnym. \u017bydzi wykonywali egzekucje przez ukamienowanie, spalenie, \u015bci\u0119cie lub uduszenie. P\u00f3\u017aniej dopuszczono tak\u017ce powieszenie. \u017bydowskie prawo karne, m\u00f3wi\u0105c o &#8220;powieszeniu na szubienicy&#8221;, nie m\u00f3wi o sposobie zadania \u015bmierci, lecz o poni\u017caj\u0105cej karze po \u015bmierci, stosowanej wobec ba\u0142wochwalc\u00f3w i blu\u017anierc\u00f3w, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej zostali ukamienowani.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Powieszenie, stosownie do znaczenia nadanego mu przez prawo, wskazywa\u0142o, \u017ce oskar\u017cony jest przekl\u0119ty przez Boga. Ukrzy\u017cowanie za\u015b &#8211; zar\u00f3wno u Rzymian, jak i u \u017byd\u00f3w &#8211; wskazywa\u0142o na polityczny charakter przest\u0119pstwa pope\u0142nionego przez skazanego.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Zwyczaj biczowania<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Po og\u0142oszeniu przez s\u0105d wyroku ukrzy\u017cowania by\u0142o w zwyczaju przywi\u0105zywanie skazanego do pala przed trybuna\u0142em. Przest\u0119pca by\u0142 obna\u017cany ze swych szat i biczowany przez liktor\u00f3w lub biczownik\u00f3w.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Bicz, zwany flagrum, mia\u0142 mocn\u0105 r\u0119koje\u015b\u0107, do kt\u00f3rej przymocowane by\u0142y d\u0142ugie sk\u00f3rzane rzemienie r\u00f3\u017cnej d\u0142ugo\u015bci. Wplatano w nie ostre kawa\u0142ki ko\u015bci i o\u0142owiu. Prawo \u017cydowskie zaleca\u0142o nieprzekraczanie czterdziestu uderze\u0144. Faryzeusze, pilnuj\u0105cy \u015bcis\u0142ego przestrzegania prawa, ograniczali swoje uderzenia do trzydziestu dziewi\u0119ciu, aby nie z\u0142ama\u0107 przepis\u00f3w nawet przy pope\u0142nieniu pomy\u0142ki w liczeniu. Prawo rzymskie nie wprowadza\u0142o \u017cadnych ogranicze\u0144. Z powodu nienawi\u015bci lub z\u0142o\u015bci Rzymianie mogli ca\u0142kowicie zignorowa\u0107 \u017cydowskie nakazy i tak prawdopodobnie by\u0142o w przypadku Jezusa.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Perspektywa medyczna<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Dr C. Truman Davis, lekarz, kt\u00f3ry drobiazgowo przebada\u0142 ukrzy\u017cowanie od strony medycznej, opisuje skutki wywo\u0142ane biczowaniem rzymskim flagrum: &#8220;Ci\u0119\u017cki bicz uderza ca\u0142\u0105 si\u0142\u0105 wiele razy przez plecy, ramiona i nogi. Najpierw rzemienie tn\u0105 tylko sk\u00f3r\u0119. Potem, w miar\u0119 nast\u0119pnych uderze\u0144, rozcinaj\u0105c tkank\u0119 podsk\u00f3rn\u0105, wywo\u0142uj\u0105 wyciekanie krwi z naczy\u0144 krwiono\u015bnych i \u017cy\u0142 sk\u00f3ry, i w ko\u0144cu powoduj\u0105 krwawienie t\u0119tnicze z po\u0142o\u017conych g\u0142\u0119biej mi\u0119\u015bni. Ma\u0142e kuleczki o\u0142owiu powoduj\u0105 najpierw g\u0142\u0119bokie rany, kt\u00f3re rozszerzaj\u0105 si\u0119 po kolejnych uderzeniach. Wreszcie sk\u00f3ra plec\u00f3w zwisa d\u0142ugimi strz\u0119pami i zmienia si\u0119 w mas\u0119 porwanej, krwawi\u0105cej tkanki. Gdy dowodz\u0105cy centurion uznawa\u0142, \u017ce wi\u0119zie\u0144 jest bliski \u015bmierci, ko\u0144czono biczowanie&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Eusebiusz, historyk z trzeciego wieku, potwierdza opis dr. Davisa: &#8220;\u017by\u0142y cierpi\u0105cego by\u0142y obna\u017cone, mo\u017cna te\u017c by\u0142o zobaczy\u0107 \u015bci\u0119gna, mi\u0119\u015bnie i ko\u015bci ofiary&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Po biczowaniu zwyczajem by\u0142o wy\u015bmiewanie skaza\u0144ca. Tak post\u0105pili z Chrystusem rzymscy \u017co\u0142nierze. Na\u0142o\u017cyli na Niego czerwony p\u0142aszcz &#8211; maj\u0105cy oznacza\u0107 kr\u00f3lewsko\u015b\u0107 &#8211; i koron\u0119 z cierni na Jego g\u0142ow\u0119.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Korona z cierni<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Nie jest pewne, jakie to by\u0142y ciernie. Mog\u0142y one pochodzi\u0107 z ro\u015bliny nazywanej p\u00f3\u017aniej &#8220;syryjskie ciernie Chrystusa&#8221;, krzaka wysokiego na ok. 12 cali (30 cm), z dwoma du\u017cymi, ostrymi, zakrzywionymi kolcami u podstawy li\u015bcia. Ro\u015blina ta jest popularna w Palestynie, zw\u0142aszcza w okolicach Golgoty, gdzie Chrystus zosta\u0142 ukrzy\u017cowany.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Inna ro\u015blina, nazwana po prostu &#8220;cierniem Chrystusa&#8221;, jest skar\u0142owacia\u0142ym krzewem wysoko\u015bci od 4 do 8 cali (10-20 cm). Jego ga\u0142\u0119zie mo\u017cna \u0142atwo zrywa\u0107 i formowa\u0107 na kszta\u0142t korony, a kolce, w parach, r\u00f3\u017cnej d\u0142ugo\u015bci, s\u0105 twarde i ostre jak gwo\u017adzie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Po umieszczeniu korony z cierni na g\u0142owie Jezusa \u017co\u0142nierze zacz\u0119li szydzi\u0107 z Niego wo\u0142aj\u0105c: &#8220;Witaj, Kr\u00f3lu \u017bydowski!&#8221;. Pluli tak\u017ce na Niego i bili trzcin\u0105, a potem odprowadzili, aby Go ukrzy\u017cowa\u0107.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Belka krzy\u017ca<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Cz\u0142owiek skazany na ukrzy\u017cowanie musia\u0142 nie\u015b\u0107 poprzeczn\u0105 belk\u0119 krzy\u017ca od wi\u0119zienia do miejsca egzekucji. Ta belka ma interesuj\u0105c\u0105 histori\u0119. Badania dr. Pierre&#8217;a Barbeta wykaza\u0142y, \u017ce pocz\u0105tkowo by\u0142a ni\u0105 furca &#8211; kawa\u0142 drewna w formie odwr\u00f3conej litery V, na kt\u00f3rym spoczywa\u0142 dyszel od dwuko\u0142owych woz\u00f3w. Gdy chciano ukara\u0107 niewolnika, furca by\u0142a umieszczana na jego karku, r\u0119ce przywi\u0105zywano mu do dw\u00f3ch jej ramion i tak mia\u0142 chodzi\u0107 po okolicy, og\u0142aszaj\u0105c swoje przest\u0119pstwo.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Dr Barbet stwierdza: &#8220;poniewa\u017c furca nie zawsze by\u0142a dost\u0119pna, zacz\u0119to si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107 d\u0142ug\u0105 drewnian\u0105 \u017cerdzi\u0105, s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 do zastawiania drzwi, kt\u00f3ra by\u0142a nazywana patibulum (od patere &#8211; by\u0107 otwartym)&#8221;. Patibulum wa\u017cy\u0142o przeci\u0119tnie ponad 110 funt\u00f3w (ok. 50 kg) i by\u0142o przymocowywane do ramion ofiary.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Krzy\u017cowanie przy u\u017cyciu gwo\u017adzi<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Po dotarciu na miejsce egzekucji skazaniec by\u0142 przybijany gwo\u017adziami lub przywi\u0105zywany sznurami do krzy\u017ca. Wielu kwestionowa\u0142o historyczn\u0105 wiarygodno\u015b\u0107 przybijania gwo\u017adziami r\u0105k i st\u00f3p. Powodem tego sceptycyzmu by\u0142 prawie zupe\u0142ny brak \u015bwiadectw historii na ten temat.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Dr J. W. Hewitt w swoim artykule w &#8220;Harvard Theological Review&#8221; zatytu\u0142owanym The Use of Nails in the Crucifixion (Wykorzystanie gwo\u017adzi przy krzy\u017cowaniu) pisa\u0142: &#8220;istnieje zadziwiaj\u0105co ma\u0142o materia\u0142u dowodowego, \u017ce stopy krzy\u017cowanego cz\u0142owieka by\u0142y kiedykolwiek przebijane gwo\u017adziami&#8221;. Nast\u0119pnie stwierdza, \u017ce r\u0119ce i stopy skazanego by\u0142y przywi\u0105zywane do krzy\u017ca powrozami.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Przez wiele lat cytowano stwierdzenie dr. Hewitta jako ostatnie s\u0142owo w tej sprawie. Wyci\u0105gano st\u0105d wniosek, \u017ce opis Nowego Testamentu o przybiciu Chrystusa gwo\u017adziami do krzy\u017ca jest fa\u0142szywy i wprowadzaj\u0105cy w b\u0142\u0105d. Krzy\u017cowanie przy u\u017cyciu gwo\u017adzi by\u0142o uwa\u017cane za legend\u0119. S\u0105dzono, \u017ce gwo\u017adzie rozerwa\u0142yby cia\u0142o i dlatego nie utrzyma\u0142yby go na krzy\u017cu.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Martwy cz\u0142owiek m\u00f3wi<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">W czerwcu 1968 roku dokonano rewelacyjnego odkrycia archeologicznego. Archeolog V. Tzaferis, pod kierownictwem The Israeli Department of Antiquities and Museums (Izraelski Departament Staro\u017cytno\u015bci i Muze\u00f3w), odkry\u0142 cztery grobowce na miejscu Giv&#8217;at ha-Mivtar (Ras el-Masaref), na p\u00f3\u0142noc od Jerozolimy, w pobli\u017cu g\u00f3r Scopus. Te rodzinne grobowce, wykute w litej skale, datuje si\u0119 na okres od drugiego wieku przed Chrystusem do A.D. 70. Za przedsionkami znajdowa\u0142y si\u0119 komory grobowe z pi\u0119tnastoma kamiennymi ossuariami, kt\u00f3re zawiera\u0142y ko\u015bci trzydziestu pi\u0119ciu ludzi.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Utrzymuj\u0105ca si\u0119 w wielu ossuariach wilgo\u0107 umo\u017cliwi\u0142a zachowanie ko\u015bci. W pi\u0119ciu przypadkach odkryto dowody gwa\u0142townej \u015bmierci: jedna osoba zgin\u0119\u0142a od uderzenia bu\u0142aw\u0105, inna od strza\u0142y, a jeszcze inna zosta\u0142a ukrzy\u017cowana. Pozosta\u0142o\u015bci szkielet\u00f3w by\u0142y badane przez dr. N. Haasa z wydzia\u0142u anatomii Uniwersytetu Hebrajskiego i Szko\u0142y Medycznej Hadassah.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Gr\u00f3b I &#8211; datowany na pierwszy wiek na podstawie pozosta\u0142o\u015bci ceramiki &#8211; zawiera\u0142 kilka ossuari\u00f3w. W ossuarium czwartym, opisanym imieniem Yohanan Ben Ha&#8217;galgal, znaleziono ko\u015bci doros\u0142ego m\u0119\u017cczyzny i dziecka. D\u0142ugi siedmiocalowy (oko\u0142o 17 cm) gw\u00f3\u017ad\u017a znajdowa\u0142 si\u0119 w ko\u015bci pi\u0119ty m\u0119\u017cczyzny, a ko\u015bci obu jego n\u00f3g by\u0142y po\u0142amane. Haas donosi: &#8220;obie ko\u015bci pi\u0119ty by\u0142y przeszyte d\u0142ugim \u017celaznym gwo\u017adziem. Golenie by\u0142y celowo z\u0142amane. Przyczyn\u0105 \u015bmierci by\u0142o ukrzy\u017cowanie&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">To odkrycie z czas\u00f3w Chrystusa stanowi solidny archeologiczny materia\u0142 dowodowy. Opisany w Nowym Testamencie spos\u00f3b egzekucji przez przybijanie cz\u0142owieka gwo\u017adziami do drewnianego krzy\u017ca nie jest ju\u017c d\u0142u\u017cej oparty jedynie na materiale literackim.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Ko\u015bci znalezione w ossuarium czwartym potwierdzaj\u0105 tak\u017ce inny fragment Nowego Testamentu: &#8220;Przyszli wi\u0119c \u017co\u0142nierze i po\u0142amali golenie tak pierwszemu, jak i drugiemu, kt\u00f3rzy z Nim byli ukrzy\u017cowani. Lecz gdy podeszli do Jezusa i zobaczyli, \u017ce ju\u017c umar\u0142, nie \u0142amali Mu goleni (&#8230;)&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Haas stwierdzi\u0142, \u017ce Yohanan mia\u0142 obie ko\u015bci goleniowe z\u0142amane i \u017ce &#8220;uderzenie, omijaj\u0105c ju\u017c z\u0142amane ko\u015bci prawej nogi, by\u0142o pot\u0119\u017cnym ciosem dla lewej, przymocowanej do twardego drewnianego krzy\u017ca&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Cel \u0142amania goleni<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jest to znowu konkretne \u015bwiadectwo potwierdzaj\u0105ce fragment Nowego Testamentu m\u00f3wi\u0105cy o \u0142amaniu goleni. Aby zrozumie\u0107, dlaczego \u0142amano golenie, trzeba zbada\u0107 spos\u00f3b egzekucji. \u017bo\u0142nierze wyczuwali dotykiem zag\u0142\u0119bienie w przedramieniu przy przegubie i wbijali w nie mocny \u017celazny gw\u00f3\u017ad\u017a. Nast\u0119pnie umieszczano obok siebie stopy i przybijano je d\u0142ugim gwo\u017adziem. Kolana pozostawiano wzgl\u0119dnie wolne, a pod po\u015bladki skazanego przymocowywano co\u015b w rodzaju siedzenia (nazywanego sedecula).<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Haas zauwa\u017cy\u0142, \u017ce u Yohanana &#8220;stopy by\u0142y z\u0142\u0105czone niemal r\u00f3wnolegle, obie pi\u0119ty przybite by\u0142y jednym gwo\u017adziem, nogi przylega\u0142y do siebie; prawe kolano zachodzi\u0142o na lewe; tu\u0142\u00f3w by\u0142 skr\u0119cony; ko\u0144czyny g\u00f3rne by\u0142y wyci\u0105gni\u0119te, ka\u017cda przebita gwo\u017adziem w przedramieniu&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Poni\u017cszy rysunek ukazuje pozycj\u0119 cia\u0142a cz\u0142owieka przybitego do krzy\u017ca.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Zazwyczaj sposobem ko\u0144czenia egzekucji by\u0142a czynno\u015b\u0107 zwana crucifracture. Polega\u0142a ona na z\u0142amaniu goleni, aby uniemo\u017cliwi\u0107 ukrzy\u017cowanemu podci\u0105gni\u0119cie si\u0119 do g\u00f3ry, by m\u00f3g\u0142 \u0142atwiej oddycha\u0107.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Dr Truman Davis, doktor medycyny, kt\u00f3rego cytowa\u0142em wcze\u015bniej, opisuje, co si\u0119 dzieje z ludzkim cia\u0142em po kr\u00f3tkim czasie wiszenia na krzy\u017cu: &#8220;W miar\u0119 m\u0119czenia si\u0119 ramion fale mocnych skurcz\u00f3w przechodz\u0105 przez mi\u0119\u015bnie, powoduj\u0105c g\u0142\u0119boki, nie s\u0142abn\u0105cy b\u00f3l. Wraz z tymi skurczami przychodzi niezdolno\u015b\u0107 do podniesienia si\u0119. Przy powieszeniu na r\u0119kach sparali\u017cowane s\u0105 mi\u0119\u015bnie klatki piersiowej i mi\u0119\u015bnie mi\u0119dzy\u017cebrowe. Powietrze mo\u017ce by\u0107 wci\u0105gni\u0119te do p\u0142uc, lecz nie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 wydech. Jezus wyt\u0119\u017ca\u0142 si\u0142y, by unie\u015b\u0107 si\u0119 w g\u00f3r\u0119 w celu wzi\u0119cia cho\u0107by p\u0142ytkiego oddechu. W ko\u0144cu dwutlenek w\u0119gla gromadzi si\u0119 w p\u0142ucach i we krwi i kurcze cz\u0119\u015bciowo s\u0142abn\u0105. Jezus spazmatycznie unosi si\u0119 w g\u00f3r\u0119, by dokona\u0107 wydechu i zaczerpn\u0105\u0107 nieco \u017cyciodajnego tlenu&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Po pewnym czasie nast\u0119puje zapa\u015b\u0107 ortostatyczna wywo\u0142ana niedostatecznym dop\u0142ywem krwi do m\u00f3zgu i serca. Jedynym sposobem unikni\u0119cia tego przez skazanego jest podniesienie si\u0119 na pi\u0119tach, aby krew mog\u0142a cho\u0107 troch\u0119 kr\u0105\u017cy\u0107 w g\u00f3rnych cz\u0119\u015bciach cia\u0142a.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Gdy w\u0142adze chcia\u0142y sko\u0144czy\u0107 tortur\u0119 lub przyspieszy\u0107 \u015bmier\u0107, \u0142amano pa\u0142k\u0105 golenie skaza\u0144ca poni\u017cej kolan. To uniemo\u017cliwia\u0142o mu podci\u0105gni\u0119cie si\u0119 wy\u017cej w celu zel\u017cenia napi\u0119cia mi\u0119\u015bni klatki piersiowej i p\u0142uc. Nast\u0119powa\u0142o albo gwa\u0142towne uduszenie, albo niewydolno\u015b\u0107 wie\u0144cowa. Przy egzekucji Jezusa po\u0142amano golenie dw\u00f3m ukrzy\u017cowanym razem z Nim zbrodniarzom, lecz nie \u0142amano Jemu goleni, poniewa\u017c dokonuj\u0105cy egzekucji \u017co\u0142nierze stwierdzili, \u017ce ju\u017c umar\u0142.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Wyp\u0142yni\u0119cie krwi i wody<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jeden z \u017co\u0142nierzy przebi\u0142 w\u0142\u00f3czni\u0105 bok Chrystusa i &#8211; jak zapisano w J 19,34 &#8211; &#8220;natychmiast wyp\u0142yn\u0119\u0142a krew i woda&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Davis twierdzi, \u017ce by\u0142 to &#8220;wyciek wodnistego p\u0142ynu z jamy osierdzia otaczaj\u0105cego serce. Mamy wi\u0119c ostateczny po\u015bmiertny dow\u00f3d, \u017ce Chrystus nie umar\u0142 przez uduszenie, lecz na niewydolno\u015b\u0107 serca spowodowan\u0105 szokiem i uciskiem na serce wywo\u0142anym przez p\u0142yn w osierdziu&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Dr Stuart Bergsma, lekarz i chirurg, pisze na ten temat: &#8220;Niewielka ilo\u015b\u0107 p\u0142ynu osierdziowego, ok. 20-30 cm3, jest obecna w dobrym stanie zdrowia. Mo\u017cliwe jest, \u017ce przy powstaniu rany przebijaj\u0105cej osierdzie i serce mo\u017ce wyp\u0142yn\u0105\u0107 tyle p\u0142ynu osierdziowego, by opisa\u0107 go jako wod\u0119&#8221;. Dr Bergsma dalej informuje, \u017ce przy po\u015bmiertnych badaniach w kilku przypadkach p\u0119kni\u0119cia serca odkryto, \u017ce &#8220;jama osierdziowa by\u0142a wype\u0142niona przez ponad 500 cm3 p\u0142ynu i \u015bwie\u017co skrzep\u0142ej krwi&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Dwa inne autorytety medyczne stwierdzaj\u0105, \u017ce w przypadkach p\u0119kni\u0119cia serca &#8220;\u015bmier\u0107 jest zazwyczaj tak nag\u0142a, \u017ce cz\u0119sto wida\u0107 jedynie jak cz\u0142owiek pada martwy lub znajduje si\u0119 go martwego. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w \u015bciana serca jest ca\u0142kowicie p\u0119kni\u0119ta, co wywo\u0142uje wielki wylew krwi do worka osierdziowego&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Rzymskie zwyczaje<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Po przybiciu skazanego do krzy\u017ca na szczycie krzy\u017ca umieszczano opis jego przest\u0119pstwa. Ten napis (titulus) w przypadku Jezusa brzmia\u0142: &#8220;Jezus Nazarejczyk, Kr\u00f3l \u017byd\u00f3w&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Zgodnie ze swoim zwyczajem rzymscy \u017co\u0142nierze dzielili pomi\u0119dzy siebie szaty skaza\u0144ca. W przypadku Jezusa by\u0142a to tylko jedna suknia, dlatego losowali, kt\u00f3ry j\u0105 otrzyma.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Pi\u0142at domaga\u0142 si\u0119 potwierdzenia \u015bmierci Jezusa przed wydaniem cia\u0142a J\u00f3zefowi z Arymatei. Zgodzi\u0142 si\u0119 na zdj\u0119cie Chrystusa z krzy\u017ca dopiero wtedy, gdy czterej wykonawcy egzekucji potwierdzili Jego \u015bmier\u0107.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Dobrze wykonana robota<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Skuteczno\u015b\u0107 u\u015bmiercania przez krzy\u017cowanie by\u0142a dobrze znana w czasach Chrystusa. Dr Paul L. Maier, profesor historii staro\u017cytno\u015bci Western Michigan University, pisze: &#8220;Istnieje co prawda opisany przypadek skaza\u0144ca, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 po zdj\u0119ciu go z krzy\u017ca. Historyk \u017cydowski J\u00f3zef, kt\u00f3ry przeszed\u0142 na stron\u0119 Rzymian w buncie 66 roku, zobaczy\u0142, \u017ce ukrzy\u017cowano trzech jego przyjaci\u00f3\u0142. Poprosi\u0142 rzymskiego dow\u00f3dc\u0119 Tytusa, by darowa\u0142 im kar\u0119; natychmiast zdj\u0119to ich z krzy\u017cy. Pomimo to dw\u00f3ch z tej tr\u00f3jki zmar\u0142o, a byli ukrzy\u017cowani jedynie przez kr\u00f3tki czas. W przypadku Jezusa dochodzi\u0142y jednak jeszcze komplikacje wywo\u0142ane biczowaniem i wyczerpaniem, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o pot\u0119\u017cnym ciosie w\u0142\u00f3czni, kt\u00f3ra po\u0142ama\u0142a Jego \u017cebra i prawdopodobnie przebi\u0142a osierdzie. Rzymianie krzy\u017cowali z bezlitosn\u0105 skuteczno\u015bci\u0105; ofiary z pewno\u015bci\u0105 nie uchodzi\u0142y z \u017cyciem&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>\u015aRODEK OSTRO\u017bNO\u015aCI NR 2: Solidny skalny gr\u00f3b<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Cia\u0142o Chrystusa zosta\u0142o umieszczone w nowym grobie, wykutym w litej skale na prywatnym polu pogrzebowym. \u017bydowskie groby mia\u0142y zazwyczaj wej\u015bcie wysokie na 4,5 do 5 st\u00f3p (ok. 1,5 m). Kiedy po szabacie kobiety przysz\u0142y do grobu i zobaczy\u0142y, \u017ce jest naruszony, pobieg\u0142y powiedzie\u0107 o tym aposto\u0142om. Piotr i Jan pod\u0105\u017cyli do grobu i Biblia m\u00f3wi, \u017ce Jan &#8220;(&#8230;) wyprzedzi\u0142 Piotra i przyby\u0142 pierwszy do grobu. A kiedy si\u0119 nachyli\u0142, zobaczy\u0142 le\u017c\u0105ce p\u0142\u00f3tna (&#8230;)&#8221;. Jan nachyli\u0142 si\u0119, poniewa\u017c wej\u015bcie mia\u0142o jedynie 4,5 do 5 st\u00f3p wysoko\u015bci.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Wi\u0119kszo\u015b\u0107 grob\u00f3w z tego okresu mia\u0142a przedsionek, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 do kom\u00f3r grzebalnych. Prostok\u0105tny d\u00f3\u0142 w centrum komory umo\u017cliwia\u0142 postaw\u0119 stoj\u0105c\u0105. Wok\u00f3\u0142 komory znajdowa\u0142o si\u0119 kilka p\u00f3\u0142ek (loculi), na kt\u00f3rych umieszczano cia\u0142a. Cz\u0119sto niewielkie wzniesienie s\u0142u\u017cy\u0142o za podg\u0142\u00f3wek.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Starsze groby mia\u0142y co\u015b na kszta\u0142t koryta wy\u017c\u0142obionego w skale przed wej\u015bciem. Na jego wy\u017cszym ko\u0144cu znajdowa\u0142 si\u0119 kamie\u0144 zamykaj\u0105cy wej\u015bcie. Koryto by\u0142o wy\u017c\u0142obione w taki spos\u00f3b, \u017ce jego najni\u017csza cz\u0119\u015b\u0107 le\u017ca\u0142a na wprost wej\u015bcia. Gdy usuwano klin blokuj\u0105cy kamie\u0144, ten stacza\u0142 si\u0119 w d\u00f3\u0142 i zamyka\u0142 wej\u015bcie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>\u015aRODEK OSTRO\u017bNO\u015aCI NR 3: \u017bydowski pogrzeb<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Trzecim &#8220;\u015brodkiem ostro\u017cno\u015bci&#8221; by\u0142 \u017cydowski pogrzeb. Nowy Testament nie pozostawia \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci co do faktu, \u017ce pogrzeb Jezusa zosta\u0142 dokonany wed\u0142ug zwyczaj\u00f3w \u017cydowskich.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Tego samego dnia<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jezus zosta\u0142 zdj\u0119ty z krzy\u017ca i owini\u0119ty p\u0142\u00f3tnem. \u017bydzi \u015bci\u015ble stosowali si\u0119 do przepisu zabraniaj\u0105cego, by cia\u0142o pozostawa\u0142o przez noc na krzy\u017cu: &#8220;Je\u017celi pozostanie (wisz\u0105c) przez noc, zostanie przekroczony zakaz. Jest bowiem napisane, \u017ce jego cia\u0142o nie b\u0119dzie pozostawa\u0107 przez noc na drzewie, lecz pogrzebiecie go na pewno tego samego dnia, poniewa\u017c zosta\u0142 on powieszony za przekle\u0144stwo przeciw Bogu. Tak macie m\u00f3wi\u0107 o tym, dlaczego zosta\u0142 powieszony: poniewa\u017c przeklina\u0142 imi\u0119 (Boga) i imi\u0119 (Boga) nieba zosta\u0142o zbezczeszczone&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Cia\u0142o by\u0142o natychmiast przenoszone na miejsce pogrzebu &#8211; Chrystusa przetransportowano do prywatnego grobu w pobli\u017cu Golgoty, gdzie by\u0142 ukrzy\u017cowany.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Przygotowanie cia\u0142a<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Przygotowuj\u0105c cia\u0142o do pogrzebu, \u017bydzi umieszczali je na kamiennym stole w komorze pogrzebowej. Na pocz\u0105tku cia\u0142o by\u0142o myte ciep\u0142\u0105 wod\u0105. Talmud Babilo\u0144ski zapisuje, \u017ce mycie cia\u0142a by\u0142o tak wa\u017cne dla prawid\u0142owego pogrzebu, \u017ce \u017bydzi mogli to robi\u0107 nawet w szabat.<\/p><ol><li style=\"font-weight: 400\">P. Bender w artykule zatytu\u0142owanym: Beliefs, Rites, and Customs of the Jews, Connected with Death, Burial and Mourning (Wierzenia, obrz\u0119dy i zwyczaje \u017byd\u00f3w zwi\u0105zane ze \u015bmierci\u0105, pogrzebem i \u017ca\u0142ob\u0105), zamieszczonym w &#8220;Jewish Quarterly Review&#8221;, pisze, \u017ce wed\u0142ug staro\u017cytnych zwyczaj\u00f3w \u017cydowskich: &#8220;Woda potrzebna do umycia zmar\u0142ego musia\u0142a by\u0107 ciep\u0142a. Ceremonii mycia cia\u0142a nie mog\u0142a dokonywa\u0107 jedna osoba &#8211; nawet w przypadku dziecka. Pozycji zmar\u0142ego nie mog\u0142o r\u00f3wnie\u017c zmienia\u0107 mniej ni\u017c dw\u00f3ch ludzi. Cia\u0142o by\u0142o k\u0142adzione na stole, stopy skierowane w kierunku wej\u015bcia i zakryte czystym p\u0142\u00f3tnem (&#8230;) Nast\u0119pnie cia\u0142o by\u0142o myte od g\u0142owy do st\u00f3p w ciep\u0142ej wodzie &#8211; usta by\u0142y zakryte, by nie dosta\u0142a si\u0119 do nich woda.<\/li><\/ol><p style=\"font-weight: 400\">Najpierw zmar\u0142y le\u017ca\u0142 twarz\u0105 do g\u00f3ry; nast\u0119pnie by\u0142 uk\u0142adany na prawym boku, podczas gdy myte by\u0142y lewy bok i cz\u0119\u015b\u0107 plec\u00f3w, a p\u00f3\u017aniej cia\u0142o przewracano na lewy bok i myto bok prawy i pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 plec\u00f3w; po wszystkim cia\u0142o z powrotem k\u0142adziono na plecach. W niekt\u00f3rych przypadkach obcinano gwo\u017adzie, lecz przewa\u017cnie wyci\u0105gano je za pomoc\u0105 specjalnego klina; w\u0142osy cz\u0119sto uk\u0142adano w spos\u00f3b noszony za \u017cycia (&#8230;)<\/p><p style=\"font-weight: 400\">W czasie wykonywania tego ceremonia\u0142u przewodnicz\u0105cy odczytywa\u0142 kilka werset\u00f3w, ko\u0144cz\u0105c s\u0142owami: &gt;(&#8230;) pokropi\u0119 was czyst\u0105 wod\u0105, aby\u015bcie si\u0119 stali czystymi (&#8230;)&lt; (Ez 36,25).<\/p><p style=\"font-weight: 400\">St\u00f3\u0142, na kt\u00f3rym le\u017ca\u0142o cia\u0142o, czyszczono, i wod\u0119, kt\u00f3ra rozla\u0142a si\u0119 obok niego, \u015bcierano, aby nikt po niej nie przechodzi\u0142. Przewr\u00f3cenie sto\u0142u \u0142\u0105czono z niebezpiecze\u0144stwem \u015bmierci w przeci\u0105gu trzech dni (Testament R. Jehuda Chasid. VI).&#8221;<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Stosowanie wonno\u015bci<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">By\u0142o zwyczajem &#8211; zgodnie z zapisem Nowego Testamentu &#8211; namaszczanie cia\u0142a (po umyciu) r\u00f3\u017cnymi rodzajami aromatycznych ma\u015bci. W przypadku Chrystusa wykorzystano ponad 30 kg tych ma\u015bci. Mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 zbyt wiele, lecz nie dla takiego cz\u0142owieka jak Jezus. Na przyk\u0142ad jednym z Jego wsp\u00f3\u0142czesnych by\u0142 Gamaliel, wnuk s\u0142awnego \u017cydowskiego uczonego Hillela. Uczniem Gamaliela by\u0142 Szawe\u0142 z Tarsu. Przy pogrzebie Gamaliela zu\u017cyto oko\u0142o 25 kg ma\u015bci. J\u00f3zef, historyk \u017cydowski, zapisa\u0142, \u017ce gdy umar\u0142 Herod, pi\u0119ciuset niewolnik\u00f3w nios\u0142o ma\u015bci. Tak wi\u0119c 30 kg nie by\u0142o niczym niezwyk\u0142ym.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Szaty pogrzebowe<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Po wyprostowaniu wszystkich cz\u0142onk\u00f3w cia\u0142a, by\u0142o ono ubierane w szaty pogrzebowe wykonane z bia\u0142ego p\u0142\u00f3tna. Nie mog\u0142o by\u0107 \u017cadnych ozd\u00f3b ani plam na materiale. P\u0142\u00f3tna pogrzebowe by\u0142y zszywane przez kobiety. \u017badne w\u0119z\u0142y nie by\u0142y dozwolone. Dla niekt\u00f3rych mia\u0142o to oznacza\u0107, \u017ce umys\u0142 zmar\u0142ego &#8220;by\u0142 wypl\u0105tany z trosk tego \u017cycia&#8221;, dla innych, \u017ce dusza jego trwa przez wieczno\u015b\u0107. Nikt nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 pochowany w mniej ni\u017c trzech oddzielnych okryciach.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Odnosz\u0119 si\u0119 sceptycznie do kwestii autentyczno\u015bci Ca\u0142unu Tury\u0144skiego. Wielu wierzy, i\u017c jest to szata pogrzebowa Chrystusa. Moje zastrze\u017cenia przedstawiam szczeg\u00f3\u0142owo w ksi\u0105\u017cce (napisanej wraz z Donem Stewardem) pt. Odpowiedzi na trudne pytania.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Nast\u0119pnie mieszano wonne drewno zmielone na proszek zwany aloesem z lepk\u0105 substancj\u0105 nazywan\u0105 mirr\u0105. Rozpoczynaj\u0105c od st\u00f3p, owijano cia\u0142o lnianym p\u0142\u00f3tnem. Mi\u0119dzy zwoje wk\u0142adano mirr\u0119 zmieszan\u0105 z aloesem. Cia\u0142o zawijano a\u017c do pach, opuszczano ramiona i nast\u0119pnie zawijano a\u017c po szyj\u0119. Osobnym p\u0142\u00f3tnem zawijano g\u0142ow\u0119. Wed\u0142ug mojej oceny wszystko to razem wa\u017cy\u0142o ok. 38-39 kg.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jan Chryzostom, w czwartym wieku po Chrystusie, pisa\u0142: &#8220;mirra, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 pos\u0142u\u017cono, by\u0142a substancj\u0105 przylegaj\u0105c\u0105 do cia\u0142a tak mocno, \u017ce p\u0142\u00f3tna pogrzebowe by\u0142y trudne do usuni\u0119cia&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>\u015aRODEK OSTRO\u017bNO\u015aCI NR 4: Bardzo wielki kamie\u0144<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">\u015aw. Mateusz zapisuje w swojej Ewangelii, \u017ce przed wej\u015bciem do grobu zatoczono wielki kamie\u0144. \u015aw. Marek pisze, \u017ce kamie\u0144 by\u0142 bardzo wielki. Jak wielki by\u0142 ten kamie\u0144?<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Dwudziestu ludzi nie mog\u0142o go ruszy\u0107<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Tekst Mk 16,4 w r\u0119kopisie Bezy, znajduj\u0105cym si\u0119 w Cambridge Library w Anglii, jest uzupe\u0142niony stwierdzeniem uj\u0119tym w nawiasie: &#8220;Gdy Go tam z\u0142o\u017cono, (J\u00f3zef) zatoczy\u0142 przed gr\u00f3b kamie\u0144, kt\u00f3rego nie mog\u0142o odsun\u0105\u0107 dwudziestu ludzi&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Znaczenie tego dopisku staje si\u0119 bardziej zrozumia\u0142e, gdy we\u017amiemy pod uwag\u0119 zasady przepisywania manuskrypt\u00f3w. Je\u017celi kopista dopisywa\u0142 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 uwag\u0119, czyni\u0142 to na marginesie, nie w\u0142\u0105czaj\u0105c jej do tekstu. Mo\u017cna wi\u0119c wnioskowa\u0107, \u017ce wstawka w tek\u015bcie pochodzi z okresu bli\u017cszego czasom Chrystusa ni\u017c sam manuskrypt Bezy &#8211; mo\u017ce nawet z pierwszowiecznego r\u0119kopisu. Zdanie to mog\u0142o wi\u0119c by\u0107 zapisane przez naocznego \u015bwiadka, na kt\u00f3rym wywar\u0142a wra\u017cenie wielko\u015b\u0107 kamienia zatoczonego przed gr\u00f3b Jezusa.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>P\u00f3\u0142torej do dw\u00f3ch ton<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Po moim wyk\u0142adzie na Georgia Tech dw\u00f3ch profesor\u00f3w in\u017cynierii wraz z innymi pracownikami Georgia Tech wyruszyli w podr\u00f3\u017c do Izraela. Pami\u0119tali oni uwagi uczynione przeze mnie na temat wielko\u015bci tego kamienia. Jako in\u017cynierowie zbadali rodzaj kamienia u\u017cywanego w czasach Chrystusa do zamykania grob\u00f3w i wyliczyli wielko\u015b\u0107 g\u0142azu potrzebnego do zakrycia wej\u015bcia wysoko\u015bci 4,5 do 5 st\u00f3p.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">P\u00f3\u017aniej napisali do mnie list zawieraj\u0105cy wszystkie te dane techniczne i na ko\u0144cu przedstawili swoje wnioski. Stwierdzili, \u017ce kamie\u0144 tych rozmiar\u00f3w musia\u0142 wa\u017cy\u0107 przynajmniej p\u00f3\u0142torej do dw\u00f3ch ton.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Kto\u015b m\u00f3g\u0142by zapyta\u0107: &#8220;Je\u017celi ten kamie\u0144 by\u0142 tak wielki, w jaki spos\u00f3b sam J\u00f3zef m\u00f3g\u0142 nim zamkn\u0105\u0107 wej\u015bcie do grobu?&#8221; Po prostu pchn\u0105\u0142 go i pozwoli\u0142 wykona\u0107 reszt\u0119 sile grawitacji. G\u0142az by\u0142 utrzymywany na miejscu przez klin &#8211; znajdowa\u0142 si\u0119 w czym\u015b na kszta\u0142t koryta pochylonego w kierunku wej\u015bcia do grobu. Gdy klin zosta\u0142 usuni\u0119ty, ci\u0119\u017cki, okr\u0105g\u0142y kamie\u0144 po prostu przetoczy\u0142 si\u0119 na wyznaczon\u0105 mu pozycj\u0119.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><a href=\"http:\/\/agape.pl\/index\/?id=f57a2f557b098c43f11ab969efe1504b\">CZYTAJ DALEJ&#8230;<\/a><\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Rozdzia\u0142 3 &#8211; cz. 2<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>\u015aRODEK OSTRO\u017bNO\u015aCI NR 5: Rzymska stra\u017c<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">W\u0142adze \u017cydowskie by\u0142y w panice, poniewa\u017c Chrystus mia\u0142 tysi\u0105ce zwolennik\u00f3w. W celu unikni\u0119cia problemu politycznego zar\u00f3wno Rzymianie, jak i \u017bydzi chcieli si\u0119 pozby\u0107 Jezusa na zawsze.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Tak wi\u0119c arcykap\u0142ani i faryzeusze zebrali si\u0119 u Pi\u0142ata i powiedzieli: &#8220;Panie, przypomnieli\u015bmy sobie, \u017ce \u00f3w oszust powiedzia\u0142 jeszcze za \u017cycia: &gt;Po trzech dniach powstan\u0119&lt;. Ka\u017c wi\u0119c zabezpieczy\u0107 gr\u00f3b a\u017c do trzeciego dnia, \u017ceby przypadkiem nie przyszli Jego uczniowie, nie wykradli Go i nie powiedzieli ludowi: &gt;Powsta\u0142 z martwych&lt;. I b\u0119dzie ostatnie oszustwo gorsze ni\u017c pierwsze&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Pi\u0142at odpowiedzia\u0142 im: &#8220;Macie stra\u017c: id\u017acie, zabezpieczcie gr\u00f3b, jak umiecie&#8221;. Tak wi\u0119c &#8220;(&#8230;) poszli i zabezpieczyli gr\u00f3b opiecz\u0119towuj\u0105c kamie\u0144 i stawiaj\u0105c stra\u017c&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Niekt\u00f3rzy ludzie twierdz\u0105, \u017ce s\u0142owa Pi\u0142ata oznacza\u0142y: &#8220;Macie swoj\u0105 stra\u017c \u015bwi\u0105tynn\u0105. We\u017acie j\u0105 i zabezpieczcie gr\u00f3b&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Stra\u017c \u015bwi\u0105tynna<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Je\u017celi by\u0142a to stra\u017c \u015bwi\u0105tynna, to trzeba wiedzie\u0107, kto tworzy\u0142 t\u0119 stra\u017c. Jej oddzia\u0142 sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z grupy dziesi\u0119ciu lewit\u00f3w. Oddzia\u0142y by\u0142y rozstawione na posterunkach w r\u00f3\u017cnych punktach \u015bwi\u0105tyni. Wszystkich stra\u017cnik\u00f3w by\u0142o dwustu siedemdziesi\u0119ciu, a wi\u0119c dwadzie\u015bcia siedem oddzia\u0142\u00f3w po dziesi\u0119ciu ludzi ka\u017cdy. Dyscyplina w stosunku do cz\u0142onk\u00f3w stra\u017cy \u015bwi\u0105tynnej by\u0142a bardzo surowa. Je\u017celi dow\u00f3dca znalaz\u0142 w nocy \u015bpi\u0105cego stra\u017cnika, by\u0142 on biczowany, a nast\u0119pnie spalony w swoich w\u0142asnych szatach. Cz\u0142onkowi stra\u017cy na s\u0142u\u017cbie zabronione by\u0142o tak\u017ce siadanie i opieranie si\u0119 o co\u015b.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Stra\u017c rzymska<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Ja jednak jestem przekonany, \u017ce to rzymska stra\u017c zosta\u0142a postawiona przy grobie Jezusa.<\/p><ol><li style=\"font-weight: 400\">T. Robertson, znany uczony, znawca greki, twierdzi, \u017ce zdanie wypowiedziane przez Pi\u0142ata ma form\u0119 trybu rozkazuj\u0105cego czasu tera\u017aniejszego i mo\u017ce wskazywa\u0107 jedynie na stra\u017c rzymsk\u0105, a nie \u015bwi\u0105tynn\u0105. Wed\u0142ug niego Pi\u0142at powiedzia\u0142: &#8220;We\u017acie stra\u017c&#8221;. Robertson dodaje, \u017ce \u0142aci\u0144ska forma custodia pojawia si\u0119 pocz\u0105wszy od papirusu Oxyrhynchus, oznaczaj\u0105c stra\u017c rzymsk\u0105. \u017bydzi wiedzieli, \u017ce Pi\u0142at chce utrzyma\u0107 spok\u00f3j, byli wi\u0119c pewni, \u017ce da im to, o co poprosz\u0105.<\/li><\/ol><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Czym by\u0142a stra\u017c rzymska?<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Rzymska custodia by\u0142a czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c stra\u017c\u0105. By\u0142 to oddzia\u0142 wartowniczy rzymskich legion\u00f3w. Oddzia\u0142 ten by\u0142 jedn\u0105 z najlepiej pomy\u015blanych &#8220;machin walcz\u0105cych&#8221; &#8211; zaczepnych i obronnych. \u0179r\u00f3d\u0142em pomocnym w zrozumieniu znaczenia stra\u017cy rzymskiej jest dzie\u0142o Flaviusa Vegetiusa Renatusa. Jego przyjaciele nazywali go Vegetius. Ten historyk wojskowo\u015bci \u017cy\u0142 kilkaset lat po Chrystusie. W\u00f3wczas zacz\u0119\u0142a podupada\u0107 dyscyplina armii rzymskiej. Vegetius napisa\u0142 podr\u0119cznik dla cesarza Walentyniana, aby zach\u0119ci\u0107 go do zastosowania metod walki obronnej i zaczepnej stosowanych przez Rzymian w czasach Chrystusa. Dzie\u0142o nosi tytu\u0142: Epitoma rei militaris (Militarne instytucje Rzymu) i jest dzisiaj uwa\u017cane za klasyczne w tej dziedzinie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Vegetius chcia\u0142, by armie rzymskie wr\u00f3ci\u0142y do pot\u0119gi i skuteczno\u015bci, jak\u0105 mia\u0142y w czasach Chrystusa. \u00d3wczesne armie by\u0142y pot\u0119\u017cne, poniewa\u017c by\u0142y wysoce zdyscyplinowane. Vegetius pisa\u0142: &#8220;Zwyci\u0119stwo na wojnie nie zale\u017cy jedynie od liczby \u017co\u0142nierzy czy samej odwagi. Mog\u0105 zapewni\u0107 je jedynie umiej\u0119tno\u015bci i dyscyplina. Odkryli\u015bmy, \u017ce Rzymianie (&#8230;) zawdzi\u0119czali podb\u00f3j \u015bwiata nie innej przyczynie, jak tylko nieustannemu szkoleniu wojskowemu, doskona\u0142emu zachowaniu dyscypliny w swoich obozach i troskliwemu piel\u0119gnowaniu innych sztuk wojennych&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">S\u0105 te\u017c dwa inne \u017ar\u00f3d\u0142a. W Indiana State University dr George Currie napisa\u0142 rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 na temat rzymskich stra\u017cy, a dr Smith wyda\u0142 s\u0142ownik Dictionary of Greek and Roman Antiquities (S\u0142ownik staro\u017cytno\u015bci greckich i rzymskich).<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Si\u0142a oddzia\u0142u stra\u017cy rzymskiej<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Te i inne \u017ar\u00f3d\u0142a pokazuj\u0105, \u017ce oddzia\u0142 stra\u017cy rzymskiej nie sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z jednego, dw\u00f3ch czy trzech ludzi. Obrazki grobu Jezusa pokazuj\u0105ce jednego lub dw\u00f3ch ludzi w kr\u00f3tkich sp\u00f3dniczkach stoj\u0105cych przy nim z drewnianymi w\u0142\u00f3czniami s\u0105 po prostu \u015bmieszne.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Oddzia\u0142 stra\u017cy rzymskiej sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z 4-16 ludzi.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Zazwyczaj post\u0119powali oni nast\u0119puj\u0105co: czterech ludzi ustawia\u0142o si\u0119 przed tym, czego mieli pilnowa\u0107. Pozosta\u0142a dwunastka uk\u0142ada\u0142a si\u0119 do snu w p\u00f3\u0142kolu przed nimi &#8211; g\u0142owami do \u015brodka. Aby ukra\u015b\u0107 to, czego pilnowali \u017co\u0142nierze, z\u0142odzieje musieliby wpierw przej\u015b\u0107 po tych, kt\u00f3rzy spali. Co cztery godziny budzono nast\u0119pn\u0105 czw\u00f3rk\u0119, a ci, kt\u00f3rzy dotychczas czuwali, szli spa\u0107.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Historyk dr Paul Maier pisze: &#8220;Piotr &#8211; gdy by\u0142 uwi\u0119ziony przez Heroda Agrypp\u0119 (Dz 12) &#8211; by\u0142 strze\u017cony przez cztery oddzia\u0142y po czterech \u017co\u0142nierzy ka\u017cdy. Tak wi\u0119c przynajmniej szesnastu \u017co\u0142nierzy strzeg\u0142o wi\u0119zienia. Stra\u017ce w czasach staro\u017cytnych zawsze spa\u0142y na zmian\u0119, tak wi\u0119c niemo\u017cliwe by\u0142o, by jacy\u015b ludzie przeszli nie zauwa\u017ceni&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Najwy\u017cszy kap\u0142an daje \u0142ap\u00f3wk\u0119<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Tak\u017ce \u015bw. Mateusz daje do zrozumienia, \u017ce stra\u017c sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z wielu ludzi, gdy pisze: &#8220;(&#8230;) niekt\u00f3rzy ze stra\u017cy przyszli do miasta i powiadomili arcykap\u0142an\u00f3w o wszystkim, co zasz\u0142o&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Krytyk m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107 w tym momencie: &#8220;Popatrz, przyszli do najwy\u017cszego kap\u0142ana. To znaczy, \u017ce by\u0142a to stra\u017c \u015bwi\u0105tynna&#8221;. Kontekst jednak jasno pokazuje, \u017ce przyszli do najwy\u017cszego kap\u0142ana, poniewa\u017c mia\u0142 on wp\u0142yw na w\u0142adz\u0119 rzymsk\u0105 i poniewa\u017c to by\u0142 jedyny spos\u00f3b, w jaki mogli uratowa\u0107 swoj\u0105 sk\u00f3r\u0119. Najwy\u017cszy kap\u0142an da\u0142 im du\u017c\u0105 sum\u0119 pieni\u0119dzy, co by\u0142oby \u015bmieszne, gdyby to by\u0142a stra\u017c \u015bwi\u0105tynna. Da\u0142 im pieni\u0105dze i nakaza\u0142, co maj\u0105 m\u00f3wi\u0107 ludziom. Gdy wie\u015bci dotr\u0105 do Pi\u0142ata, on (najwy\u017cszy kap\u0142an) wybawi ich z k\u0142opotu. Normalnie otrzymaliby wyrok \u015bmierci, poniewa\u017c mieli opowiada\u0107, \u017ce zasn\u0119li pilnuj\u0105c grobu.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Znacz\u0105ce jest to, \u017ce trzeba by\u0142o uspokoi\u0107 Pi\u0142ata, poniewa\u017c nie znalaz\u0142em \u017cadnych wzmianek w historii &#8211; \u015bwieckiej, \u017cydowskiej czy chrze\u015bcija\u0144skiej &#8211; m\u00f3wi\u0105cych, \u017ce rzymski namiestnik mia\u0142 co\u015b wsp\u00f3lnego ze stra\u017c\u0105 \u015bwi\u0105tynn\u0105.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Zreszt\u0105 nawet gdyby przy grobie sta\u0142a stra\u017c \u015bwi\u0105tynna, z pewno\u015bci\u0105 by\u0142by on r\u00f3wnie pilnie strze\u017cony.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>&#8220;Machina walcz\u0105ca&#8221;<\/strong><\/p><ol><li style=\"font-weight: 400\">G. Tucker opisuje jednego z takich stra\u017cnik\u00f3w w swojej ksi\u0105\u017cce Life in the Roman World of Nero and St. Paul (\u017bycie w \u015bwiecie rzymskim Nerona i \u015bw. Paw\u0142a): &#8220;Wok\u00f3\u0142 swoich piersi nosi\u0142 gorset sk\u00f3rzany pokryty podobnymi do obr\u0119czy warstwami lub \u0142uskami z \u017celaza albo br\u0105zu. Na jego g\u0142owie prosty, podobny do garnka he\u0142m \u017celazny. W swojej prawej r\u0119ce trzyma\u0142 s\u0142awn\u0105 rzymsk\u0105 pik\u0119. By\u0142a to t\u0119ga bro\u0144, ponad 6 st\u00f3p (2 m) d\u0142uga, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z ostrej \u017celaznej g\u0142owicy umieszczonej na drzewcu. \u017bo\u0142nierz m\u00f3g\u0142 k\u0142u\u0107 tym jak bagnetem lub m\u00f3g\u0142 rzuci\u0107 tym jak dzid\u0105, a nast\u0119pnie walczy\u0107 mieczem. Na lewym ramieniu mia\u0142 tarcz\u0119, kt\u00f3ra mog\u0142a by\u0107 r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci. Tarcza ta nie tylko mog\u0142a by\u0107 trzymana za uchwyt, lecz tak\u017ce mog\u0142a by\u0107 przypi\u0119ta pasem do prawego ramienia. Aby nie przeszkadza\u0107 tarczy, miecz &#8211; raczej bro\u0144 k\u0142uj\u0105ca ni\u017c tn\u0105ca, dochodz\u0105cy do 3 st\u00f3p (1 m) d\u0142ugo\u015bci &#8211; zawieszany by\u0142 po prawej stronie na pasie przechodz\u0105cym przez lewe rami\u0119. Na lewym boku \u017co\u0142nierz nosi\u0142 umocowany do paska sztylet&#8221;.<\/li><\/ol><p style=\"font-weight: 400\">Polibiusz, grecki historyk z drugiego wieku przed Chrystusem, zapisuje, \u017ce poza tym wszystkim, &#8220;\u017co\u0142nierz by\u0142 ozdobiony w korony z pi\u00f3r, z trzema prostymi pi\u00f3rami, czerwonymi lub czarnymi, wok\u00f3\u0142 stopy i pasa; gdy do tego doda si\u0119 jeszcze pi\u00f3ra na g\u0142owie, cz\u0142owiek wygl\u0105da na dwa razy wy\u017cszego, a jego wygl\u0105d jest zastraszaj\u0105cy dla nieprzyjaciela. Mniej zamo\u017cni nak\u0142adali p\u0142yt\u0119 z br\u0105zu na swoje piersi i nazywali j\u0105 &#8220;stra\u017cnikiem serca&#8221;. To uzupe\u0142nia\u0142o ich uzbrojenie. Zamo\u017cniejsi zamiast &#8220;stra\u017cnika serca&#8221; nosili kolczug\u0119.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Surowa dyscyplina<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Tucker pisze, \u017ce gdy \u017co\u0142nierz by\u0142 w\u0142\u0105czony do oddzia\u0142u, &#8220;sk\u0142ada\u0142 uroczyst\u0105 przysi\u0119g\u0119, \u017ce b\u0119dzie pos\u0142uszny rozkazom swego dow\u00f3dcy, imperatora reprezentowanego przez jego przedstawicieli i swoim bezpo\u015brednim prze\u0142o\u017conym. T\u0119 przysi\u0119g\u0119 powtarza\u0142 ka\u017cdego pierwszego stycznia i w rocznic\u0119 obj\u0119cia w\u0142adzy przez imperatora&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>\u015aRODEK OSTRO\u017bNO\u015aCI NR 6: Rzymska piecz\u0119\u0107<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">\u015aw. Mateusz zapisuje, \u017ce &#8220;(&#8230;) zabezpieczyli gr\u00f3b opiecz\u0119towuj\u0105c kamie\u0144 (&#8230;)&#8221;. A. T. Robertson stwierdza, \u017ce piecz\u0119\u0107 mog\u0142a by\u0107 umieszczona na kamieniu jedynie w obecno\u015bci rzymskiej stra\u017cy, kt\u00f3ra pozostawa\u0142a na posterunku. Vegetius to potwierdza. Celem piecz\u0119towania by\u0142o powstrzymanie niepowo\u0142anych os\u00f3b od zagl\u0105dania do wn\u0119trza grobu.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Po obejrzeniu grobu przez stra\u017c i zasuni\u0119ciu kamienia rozci\u0105gni\u0119to przed nim sznur. Oba jego ko\u0144ce przymocowano do ska\u0142y glin\u0105 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 do piecz\u0119towania. Na glinie zosta\u0142 odci\u015bni\u0119ty znak &#8211; oficjalnym sygnetem rzymskiego namiestnika.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Podobn\u0105 sytuacj\u0119 opisano w ksi\u0119dze Daniela: &#8220;Przyniesiono kamie\u0144 i zatoczono na otw\u00f3r jaskini lw\u00f3w. Kr\u00f3l zapiecz\u0119towa\u0142 go swoj\u0105 piecz\u0119ci\u0105 i piecz\u0119ci\u0105 swych mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w, aby nic nie uleg\u0142o zmianie w sprawie Daniela&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Cel piecz\u0119ci<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Henry Sumner Maine, cz\u0142onek S\u0105du Najwy\u017cszego Indii, by\u0142y kr\u00f3lewski profesor prawa cywilnego Uniwersytetu Cambridge, m\u00f3wi o autorytecie prawnym rzymskiej piecz\u0119ci: &#8220;Piecz\u0119\u0107 w staro\u017cytno\u015bci by\u0142a uwa\u017cana za spos\u00f3b stwierdzenia autentyczno\u015bci&#8221;. Tak wi\u0119c piecz\u0119\u0107 na grobie Chrystusa by\u0142a publicznym \u015bwiadectwem, \u017ce cia\u0142o Jezusa znajduje si\u0119 rzeczywi\u015bcie w \u015brodku. Poza tym, poniewa\u017c by\u0142a to piecz\u0119\u0107 rzymska, stwierdza\u0142a ona fakt, \u017ce Jego cia\u0142o jest chronione moc\u0105 i autorytetem samego Imperium Rzymskiego.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Ka\u017cdy pr\u00f3buj\u0105cy poruszy\u0107 kamie\u0144 zamykaj\u0105cy wej\u015bcie do grobu musia\u0142by naruszy\u0107 piecz\u0119\u0107 i w ten spos\u00f3b narazi\u0107 si\u0119 na gniew Rzymu.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Ostrze\u017cenie<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">W Nazarecie znaleziono marmurow\u0105 p\u0142yt\u0119, na kt\u00f3rej znajdowa\u0142a si\u0119 bardzo interesuj\u0105ca inskrypcja &#8211; ostrze\u017cenie dla z\u0142odziei okradaj\u0105cych groby. Jest ona napisana po grecku i brzmi tak: &#8220;Zarz\u0105dzenie cezara. Moj\u0105 wol\u0105 jest, by groby pozosta\u0142y wiecznie nienaruszone dla tych, kt\u00f3rzy uczynili je dla chwa\u0142y przodk\u00f3w, dzieci lub cz\u0142onk\u00f3w rodziny. Je\u017celi kto\u015b jednak zostanie oskar\u017cony o niszczenie grobu, wydobywanie pogrzebanych albo o usuwanie piecz\u0119ci lub przenoszenie ich w inne miejsce w z\u0142ych zamiarach, zarz\u0105dzam, aby takiemu wytoczono proces, jak w sprawie bog\u00f3w, tak te\u017c w sprawie kultu zmar\u0142ych. Powinno by\u0107 bowiem obowi\u0105zkiem czczenie pochowanych. Niech b\u0119dzie absolutnie zakazane niepokojenie ich przez kogokolwiek. Chc\u0119, by przekraczaj\u0105cych to zarz\u0105dzenie karano kar\u0105 \u015bmierci za naruszenie grobu&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Maier zauwa\u017ca: &#8220;Wszystkie poprzednie edykty Rzymu w sprawie naruszania grob\u00f3w kara\u0142y jedynie du\u017c\u0105 grzywn\u0105 i zastanawia, co spowodowa\u0142o zaostrzenie przez Rzym kary w\u0142a\u015bnie w Palestynie i umieszczenie jej zapisu w\u0142a\u015bnie w Nazarecie lub jego pobli\u017cu&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Czy by\u0142a to reakcja na poruszenie wywo\u0142ane zmartwychwstaniem Chrystusa?<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Podsumowanie<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Liczne obawy religijne i motywy polityczne sk\u0142oni\u0142y zar\u00f3wno \u017byd\u00f3w, jak i namiestnika rzymskiego Poncjusza Pi\u0142ata do zg\u0142adzenia Jezusa Chrystusa. Aby si\u0119 upewni\u0107, \u017ce pozostanie martwy i pogrzebany, podj\u0119to sze\u015b\u0107 wa\u017cnych \u015brodk\u00f3w ostro\u017cno\u015bci:<\/p><ol><li style=\"font-weight: 400\">Chrystus zosta\u0142 zg\u0142adzony przez ukrzy\u017cowanie, jeden z najbardziej skutecznych, okrutnych i ohydnych sposob\u00f3w egzekucji, jakie kiedykolwiek wymy\u015blono.<\/li><\/ol><ol start=\"2\"><li style=\"font-weight: 400\">Cia\u0142o Chrystusa pochowano w solidnym grobie.<\/li><\/ol><ol start=\"3\"><li style=\"font-weight: 400\">Jego cia\u0142o zosta\u0142o namaszczone ponad 30 kg ma\u015bci, zgodnie z \u017cydowskimi zwyczajami pogrzebowymi.<\/li><\/ol><ol start=\"4\"><li style=\"font-weight: 400\">Kamie\u0144 zamykaj\u0105cy wej\u015bcie do grobu wa\u017cy\u0142 oko\u0142o dw\u00f3ch ton.<\/li><\/ol><ol start=\"5\"><li style=\"font-weight: 400\">Oddzia\u0142 stra\u017cy rzymskiej &#8211; jednej z najskuteczniejszych &#8220;machin walcz\u0105cych&#8221; wymy\u015blonych przez ludzi &#8211; strzeg\u0142 wej\u015bcia do grobu.<\/li><\/ol><ol start=\"6\"><li style=\"font-weight: 400\">Gr\u00f3b zosta\u0142 oficjalnie zapiecz\u0119towany.<\/li><\/ol><p><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/sprawa-zmartwychwstania\/rozdzial-4\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">KOLEJNY ROZDZIA\u0141 &gt;<\/a><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-254a115c elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"254a115c\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-6460cdff\" data-id=\"6460cdff\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6371dac5 elementor-nav-menu__align-center elementor-nav-menu__text-align-center elementor-nav-menu--dropdown-tablet elementor-nav-menu--toggle elementor-nav-menu--burger elementor-widget elementor-widget-nav-menu\" data-id=\"6371dac5\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;submenu_icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;&lt;i class=\\&quot;\\&quot; aria-hidden=\\&quot;true\\&quot;&gt;&lt;\\\/i&gt;&quot;,&quot;library&quot;:&quot;&quot;},&quot;layout&quot;:&quot;horizontal&quot;,&quot;toggle&quot;:&quot;burger&quot;}\" data-widget_type=\"nav-menu.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<nav aria-label=\"Menu\" class=\"elementor-nav-menu--main elementor-nav-menu__container elementor-nav-menu--layout-horizontal e--pointer-underline e--animation-none\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-1-6371dac5\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1552\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-item menu-link\">Relacja z Bogiem<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-938\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/e-trenerzy\/\" class=\"elementor-item menu-link\">Dla e-trener\u00f3w<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-4306\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/kontakt\/\" class=\"elementor-item menu-link\">kontakt<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-1553\"><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/kursyAGAPE\" class=\"elementor-item menu-link\">Jeste\u015bmy na FACEBOOKu<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-215\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/polityka-prywatnosci\/\" class=\"elementor-item menu-link\">Polityka prywatno\u015bci<\/a><\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-toggle\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-label=\"Menu Toggle\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t<i aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--open eicon-menu-bar\"><\/i><i aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--close eicon-close\"><\/i>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<nav class=\"elementor-nav-menu--dropdown elementor-nav-menu__container\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-2-6371dac5\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1552\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Relacja z Bogiem<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-938\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/e-trenerzy\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Dla e-trener\u00f3w<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-4306\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/kontakt\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">kontakt<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-1553\"><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/kursyAGAPE\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Jeste\u015bmy na FACEBOOKu<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-215\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/polityka-prywatnosci\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Polityka prywatno\u015bci<\/a><\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-74b81f69 elementor-widget elementor-widget-global elementor-global-4598 elementor-widget-text-editor\" data-id=\"74b81f69\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p style=\"text-align: center\">Copyright \u00a9 2024 <span class=\"s1\">Ruch Chrze\u015bcija\u0144ski Mt28 Wszelkie prawa zastrze\u017cone.<\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>POPRZEDNI ROZDZIA\u0141 \u015arodki ostro\u017cno\u015bci &#8220;\u017baden proces w d\u0142ugich i tragicznych kronikach ludzko\u015bci nie mia\u0142 tak donios\u0142ych konsekwencji jak ten proces skromnego \u017cydowskiego przyw\u00f3dcy religijnego, kt\u00f3ry przed ponad dziewi\u0119tnastu wiekami przyszed\u0142 do Jerozolimy z ma\u0142\u0105 grup\u0105 zwolennik\u00f3w, zosta\u0142 aresztowany, skazany i stracony. Oczywi\u015bcie, by\u0142y inne s\u0142awne procesy w historii, takie jak proces \u017cydowskiego proroka Micheasza z [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":15074,"featured_media":0,"parent":106,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-114","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"meta_box":{"_cloudsearch_visibility":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/114","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15074"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=114"}],"version-history":[{"count":49,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/114\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8578,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/114\/revisions\/8578"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/106"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}