{"id":124,"date":"2019-03-20T19:28:20","date_gmt":"2019-03-20T18:28:20","guid":{"rendered":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/?page_id=124"},"modified":"2023-03-15T22:54:35","modified_gmt":"2023-03-15T21:54:35","slug":"rozdzial-6","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/sprawa-zmartwychwstania\/rozdzial-6\/","title":{"rendered":"Sprawa zmartwychwstania &#8211; rozdzia\u0142 6"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"124\" class=\"elementor elementor-124\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t\t\t<header class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-bd0f142 elementor-section-content-middle elementor-section-height-min-height elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-items-middle\" data-id=\"bd0f142\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-5c94a90a\" data-id=\"5c94a90a\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-inner-section elementor-element elementor-element-2a05be52 elementor-section-full_width elementor-section-content-middle elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"2a05be52\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-50 elementor-inner-column elementor-element elementor-element-545b3621\" data-id=\"545b3621\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-43577de3 elementor-nav-menu__align-justify elementor-nav-menu--dropdown-mobile elementor-nav-menu--stretch elementor-nav-menu__text-align-center elementor-nav-menu--toggle elementor-nav-menu--burger elementor-widget elementor-widget-global elementor-global-3611 elementor-widget-nav-menu\" data-id=\"43577de3\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;submenu_icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas e-plus-icon&quot;,&quot;library&quot;:&quot;&quot;},&quot;full_width&quot;:&quot;stretch&quot;,&quot;sticky&quot;:&quot;top&quot;,&quot;_animation_mobile&quot;:&quot;none&quot;,&quot;sticky_parent&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;layout&quot;:&quot;horizontal&quot;,&quot;toggle&quot;:&quot;burger&quot;,&quot;sticky_on&quot;:[&quot;desktop&quot;,&quot;tablet&quot;,&quot;mobile&quot;],&quot;sticky_offset&quot;:0,&quot;sticky_effects_offset&quot;:0,&quot;sticky_anchor_link_offset&quot;:0}\" data-widget_type=\"nav-menu.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<nav aria-label=\"Menu\" class=\"elementor-nav-menu--main elementor-nav-menu__container elementor-nav-menu--layout-horizontal e--pointer-overline e--animation-grow\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-1-43577de3\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-home menu-item-7829\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/\" class=\"elementor-item menu-link\">strona g\u0142\u00f3wna<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-has-children menu-item-1987\"><a aria-expanded=\"false\" href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-item menu-link\">Relacja z Bogiem<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-2038\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">Relacja z Bogiem<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1260\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/spadajace-talerze\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">Film Spadaj\u0105ce Talerze<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-4158\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/onas\/\" class=\"elementor-item menu-link\">o nas<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1977\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/etrenerzy\/\" class=\"elementor-item menu-link\">E-trenerzy<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-186\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/kontakt\/\" class=\"elementor-item menu-link\">KONTAKT<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-has-children menu-item-29\"><a aria-expanded=\"false\" href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/\" class=\"elementor-item menu-link\">MATERIA\u0141Y DODATKOWE<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-2041\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">materia\u0142y dodatkowe<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1140\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/quizy\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">Quizy<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1094\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/tapety\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">TAPETY NA TELEFON<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1095\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/pulpit\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">TAPETY NA PULPIT<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-toggle\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-label=\"Menu Toggle\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t<i aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--open eicon-menu-bar\"><\/i><i aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--close eicon-close\"><\/i>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<nav class=\"elementor-nav-menu--dropdown elementor-nav-menu__container\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-2-43577de3\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-home menu-item-7829\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">strona g\u0142\u00f3wna<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-has-children menu-item-1987\"><a aria-expanded=\"false\" href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Relacja z Bogiem<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-2038\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Relacja z Bogiem<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1260\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/spadajace-talerze\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Film Spadaj\u0105ce Talerze<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-4158\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/onas\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">o nas<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1977\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/etrenerzy\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">E-trenerzy<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-186\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/kontakt\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">KONTAKT<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-has-children menu-item-29\"><a aria-expanded=\"false\" href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">MATERIA\u0141Y DODATKOWE<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-2041\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">materia\u0142y dodatkowe<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1140\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/quizy\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Quizy<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1094\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/tapety\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">TAPETY NA TELEFON<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1095\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/pulpit\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">TAPETY NA PULPIT<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-50 elementor-inner-column elementor-element elementor-element-6c50e9ab\" data-id=\"6c50e9ab\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-710771fd elementor-hidden-phone elementor-widget__width-auto elementor-absolute elementor-widget elementor-widget-global elementor-global-3614 elementor-widget-image\" data-id=\"710771fd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_position&quot;:&quot;absolute&quot;,&quot;_animation&quot;:&quot;none&quot;}\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/zdopiskiem.png?w=300\" title=\"zdopiskiem\" alt=\"zdopiskiem\" loading=\"lazy\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3e75cf34 elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"3e75cf34\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.agape.pl\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1100\" height=\"293\" src=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg\" class=\"attachment-full size-full wp-image-3603\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg 1688w, https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg?resize=300,80 300w, https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg?resize=768,205 768w, https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg?resize=1024,273 1024w, https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg?resize=1536,409 1536w\" sizes=\"(max-width: 1100px) 100vw, 1100px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/header>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-2ae8c84e elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"2ae8c84e\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-3f315ccb\" data-id=\"3f315ccb\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3165c81f elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"3165c81f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/sprawa-zmartwychwstania\/rozdzial-5\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">POPRZEDNI ROZDZIA\u0141<\/a><\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Jedna teoria jest r\u00f3wnie dobra jak druga<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">To przekracza granice prawdopodobie\u0144stwa, by pierwsi chrze\u015bcijanie mogli stworzy\u0107 tak\u0105 opowie\u015b\u0107 i potem g\u0142osi\u0107 j\u0105 mi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy mogliby z \u0142atwo\u015bci\u0105 jej zaprzeczy\u0107, przedstawiaj\u0105c cia\u0142o Chrystusa.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">John Warwick Montgomery, dziekan Simon Greenleaf School of Law<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Wie\u015b\u0107 o zmartwychwstaniu nie utrzyma\u0142aby si\u0119 w Jerozolimie nawet przez jeden dzie\u0144, nawet przez jedn\u0105 godzin\u0119, gdyby pusty gr\u00f3b nie by\u0142 faktem oczywistym dla wszystkich zainteresowanych.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Paul Althaus, Uniwersytet Erlangen, Niemcy<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Historyczny fakt: Pusty gr\u00f3b<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Teraz musimy si\u0119 zaj\u0105\u0107 naturalistycznymi wyja\u015bnieniami uznaj\u0105cymi, \u017ce gr\u00f3b by\u0142 pusty. Nie ma \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce gr\u00f3b by\u0142 pusty w niedzielny poranek po ukrzy\u017cowaniu, \u015bmierci i pogrzebie Jezusa. \u017bydowscy przyw\u00f3dcy byli oskar\u017cani o wiele rzeczy, lecz rzadko oskar\u017cano ich o g\u0142upot\u0119.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Nikt nie przedstawi\u0142 cia\u0142a<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Zar\u00f3wno cz\u0142onkowie Najwy\u017cszej Rady, jak i najwy\u017csi kap\u0142ani byli uzdolnionymi teoretykami i politycznymi praktykami. B\u0142ysn\u0119li inteligencj\u0105 w swoim post\u0119powaniu z Pi\u0142atem. Niewiele sprytu potrzeba by im by\u0142o do uciszenia zwolennik\u00f3w Chrystusa, gdyby wiedzieli, gdzie jest Jego cia\u0142o. Gdyby cia\u0142o Chrystusa by\u0142o w grobie, podczas gdy Jego wyznawcy zacz\u0119li g\u0142osi\u0107 zmartwychwstanie, wszystko, co musia\u0142yby zrobi\u0107 w\u0142adze \u017cydowskie, to wystawi\u0107 je na widok publiczny. Uczniowie zostaliby uciszeni na zawsze. Zamiast tego w\u0142adze si\u0142\u0105 przyprowadzi\u0142y Aposto\u0142\u00f3w przed s\u0105d i zagrozi\u0142y im \u015bmierci\u0105, je\u017celi natychmiast nie przestan\u0105 publicznie m\u00f3wi\u0107 o zmartwychwstaniu Chrystusa. \u017bydzi nie mogli bowiem przedstawi\u0107 cia\u0142a Chrystusa, poniewa\u017c gr\u00f3b by\u0142 pusty.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce nieprzyjaciele Chrystusa i rzymscy stra\u017cnicy byli ostatnimi, kt\u00f3rzy sprawowali piecz\u0119 nad Jego cia\u0142em przed zmartwychwstaniem.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>W\u0142adze \u017cydowskie rozw\u015bcieczone<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Dr Bill White, zarz\u0105dca Grobu Pa\u0144skiego w Jerozolimie, stwierdza: &#8220;W\u0142adze \u017cydowskie by\u0142y rozw\u015bcieczone rozg\u0142aszaniem zmartwychwstania przez Aposto\u0142\u00f3w. Zrobi\u0142y wszystko, co w ich mocy, by powstrzyma\u0107 rozprzestrzeniaj\u0105c\u0105 si\u0119 wie\u015b\u0107, lecz wysi\u0142ki te by\u0142y bezskuteczne. Gdyby cia\u0142o Jezusa nadal le\u017ca\u0142o w grobie, w kt\u00f3rym z\u0142o\u017cy\u0142 je J\u00f3zef z Arymatei, c\u00f3\u017c by\u0142oby bardziej zab\u00f3jczego dla twierdze\u0144 Aposto\u0142\u00f3w ni\u017c pokazanie ludowi grobu Jezusa, otwarcie go i wydobycie ukrzy\u017cowanego cia\u0142a tego samozwa\u0144czego Mesjasza?&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Beasley-Murray dodaje do powy\u017cszego istotn\u0105 obserwacj\u0119: &#8220;Cz\u0119sto dla wygody nie dostrzega si\u0119 faktu, \u017ce tysi\u0105ce spo\u015br\u00f3d pierwszych nawr\u00f3conych na chrze\u015bcija\u0144stwo &#8211; nawr\u00f3conych przez g\u0142oszenie zmartwychwstania &#8211; by\u0142o \u017bydami, kt\u00f3rzy mieszkali w Jerozolimie lub przebywali w niej czasowo. Przyjmowali oni rewolucyjne nauczanie, kt\u00f3re mog\u0142oby by\u0107 zdemaskowane po kilkuminutowym spacerze do pewnego ogrodu poza murami Jerozolimy. Oni tymczasem, dalecy od demaskowania go &#8211; wszyscy razem i ka\u017cdy z osobna &#8211; rozg\u0142aszali je z entuzjazmem, g\u0142o\u015bno i daleko. Ka\u017cdy z tych pierwszych nawr\u00f3conych jest dowodem pustego grobu &#8211; z tego prostego powodu, \u017ce nigdy nie staliby si\u0119 chrze\u015bcijanami, gdyby ten gr\u00f3b zawiera\u0142 cia\u0142o Jezusa&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Nawet sekretarka pracuj\u0105ca na przedmie\u015bciach Jerozolimy mog\u0142aby w czasie przerwy obiadowej potwierdzi\u0107 lub obali\u0107 fakt pustego grobu. Nie do pomy\u015blenia jest, by g\u0142oszenie prawdy o zmartwychwsta\u0142ym Chrystusie mog\u0142o si\u0119 utrzyma\u0107 cho\u0107by przez minut\u0119, gdyby zar\u00f3wno \u017bydzi, jak i chrze\u015bcijanie nie byli pewni, \u017ce gr\u00f3b jest pusty. Pusty gr\u00f3b by\u0142 faktem zbyt dobrze znanym, by mu zaprzecza\u0107. Paul Althaus stwierdza, \u017ce &#8220;wie\u015b\u0107 o zmartwychwstaniu nie utrzyma\u0142aby si\u0119 w Jerozolimie nawet przez jeden dzie\u0144, nawet przez jedn\u0105 godzin\u0119, gdyby pusty gr\u00f3b nie by\u0142 faktem oczywistym dla wszystkich zainteresowanych&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Pozytywny materia\u0142 dowodowy<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Dr Paul Maier zauwa\u017ca z perspektywy historycznej, \u017ce &#8220;je\u017celi ca\u0142y materia\u0142 dowodowy zostanie dok\u0142adnie i uczciwie przebadany, rzeczywi\u015bcie s\u0142uszne jest &#8211; wed\u0142ug kanon\u00f3w bada\u0144 historycznych &#8211; wnioskowanie, \u017ce gr\u00f3b, w kt\u00f3rym Jezus zosta\u0142 pochowany, by\u0142 pusty rankiem tej pierwszej Wielkanocy. W \u017ar\u00f3d\u0142ach literackich, inskrypcjach czy archeologii nie zosta\u0142 dotychczas odkryty ani strz\u0119pek materia\u0142u dowodowego, kt\u00f3ry przeczy\u0142by temu stwierdzeniu&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Gdy b\u0119dziemy rozpatrywa\u0107 teorie oparte na wierze w pusty gr\u00f3b, pami\u0119tajmy o dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych zasadach bada\u0144 historycznych: (1) ka\u017cde wyja\u015bnienie musi uwzgl\u0119dnia\u0107 wszystkie fakty i (2) nie nale\u017cy nagina\u0107 materia\u0142u dowodowego do wymy\u015blonych uprzednio teorii, lecz nale\u017cy pozwoli\u0107 faktom, by m\u00f3wi\u0142y same za siebie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Cia\u0142o skradzione przez uczni\u00f3w<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Pierwsz\u0105 &#8211; i jedn\u0105 z najpopularniejszych &#8211; jest teoria, kt\u00f3ra m\u00f3wi, \u017ce uczniowie lub wyznawcy Jezusa ukradli cia\u0142o i stworzyli histori\u0119 zmartwychwstania.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Przekupiona stra\u017c<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Ta teoria zosta\u0142a nawet zapisana przez \u015bw. Mateusza. By\u0142a jednak w tak oczywisty spos\u00f3b fa\u0142szywa, \u017ce nawet nie zawraca\u0142 sobie g\u0142owy obalaniem jej. Mateusz pisze, \u017ce &#8220;(&#8230;) niekt\u00f3rzy ze stra\u017cy przyszli do miasta i powiadomili arcykap\u0142an\u00f3w o wszystkim, co zasz\u0142o&#8221;. Jak widzieli\u015bmy ju\u017c wcze\u015bniej, rzymscy stra\u017cnicy skierowali si\u0119 natychmiast do \u017cydowskiego najwy\u017cszego kap\u0142ana, poniewa\u017c wiedzieli, \u017ce b\u0119d\u0105 mieli powa\u017cne k\u0142opoty, je\u017celi udadz\u0105 si\u0119 do Pi\u0142ata. Byli \u015bwiadomi, \u017ce \u017bydzi maj\u0105 polityczny wp\u0142yw na namiestnika, poszli wi\u0119c najpierw do nich po ochron\u0119. Oznacza to, \u017ce nie stra\u017c \u015bwi\u0105tynna strzeg\u0142a grobu. Najwy\u017cszy kap\u0142an nie przekupywa\u0142by swoich w\u0142asnych ludzi, aby sk\u0142oni\u0107 ich do rozpowiadania k\u0142amstw. Zwyczajnie rozkaza\u0142by: &#8220;Zrobicie to albo pogadamy inaczej&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">\u015aw. Mateusz zapisuje: &#8220;Ci zebrali si\u0119 ze starszymi, a po naradzie dali \u017co\u0142nierzom sporo pieni\u0119dzy i rzekli: &gt;Rozpowiadajcie tak: Jego uczniowie przyszli w nocy i wykradli Go, gdy\u015bmy spali. A gdyby to dosz\u0142o do uszu namiestnika, my z nim pom\u00f3wimy i wybawimy was z k\u0142opotu&lt;. Ci wi\u0119c wzi\u0119li pieni\u0105dze i czynili, jak ich pouczono. I tak roznios\u0142a si\u0119 ta pog\u0142oska mi\u0119dzy \u017bydami i trwa a\u017c do dnia dzisiejszego&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Justyn w swoim Dialogu z Tryfonem \u015bwiadczy o trwaniu tej teorii: &#8220;(&#8230;) Jezus, galilejski zwodziciel, kt\u00f3rego ukrzy\u017cowali\u015bmy; lecz Jego uczniowie skradli Go noc\u0105 z grobu, gdzie by\u0142 z\u0142o\u017cony po zdj\u0119ciu z krzy\u017ca, i teraz zwodz\u0105 ludzi twierdz\u0105c, \u017ce zmartwychwsta\u0142 i wst\u0105pi\u0142 do nieba&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">W takim wyja\u015bnieniu wydarze\u0144, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142y po \u015bmierci i pogrzebie Jezusa, tkwi\u0105 powa\u017cne problemy. W rzeczywisto\u015bci ta pr\u00f3ba zdeptania nowego ruchu chrze\u015bcija\u0144skiego podj\u0119ta przez w\u0142adze \u017cydowskie pokazuje, w jak rozpaczliwym po\u0142o\u017ceniu one si\u0119 znalaz\u0142y.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Nie do utrzymania w s\u0105dzie<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Pierwszy problem polega na tym, \u017ce teoria ta jest nawet nieco \u015bmieszna. Je\u017celi rzymscy stra\u017cnicy usn\u0119li, sk\u0105d mogli wiedzie\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie uczniowie ukradli cia\u0142o? Ka\u017cdy adwokat chcia\u0142by przes\u0142uchiwa\u0107 takiego \u015bwiadka strony przeciwnej jak ten dow\u00f3dca stra\u017cnik\u00f3w! Jego zeznania nie tylko zosta\u0142yby wy\u015bmiane w s\u0105dzie, lecz poranne gazety &#8220;ukrzy\u017cowa\u0142yby&#8221; rz\u0105d za marnowanie pieni\u0119dzy podatnik\u00f3w na sprowadzanie takich \u015bwiadk\u00f3w i cennego czasu s\u0119dzi\u00f3w na ich wys\u0142uchiwanie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Za\u015bni\u0119cie bardzo nieprawdopodobne<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Drugi problem jest r\u00f3wnie humorystyczny. Sama my\u015bl, \u017ce stra\u017cnicy mogliby zasn\u0105\u0107, musi budzi\u0107 zdziwienie. Pami\u0119tasz, jak omawiali\u015bmy ogromne zdyscyplinowanie rzymskich stra\u017cnik\u00f3w? Dr George Currie, historyk, stwierdzi\u0142, \u017ce strach przed kar\u0105 stwarza\u0142 &#8220;nieustann\u0105 koncentracj\u0119 na zadaniu, zw\u0142aszcza w czasie nocnych wart&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Oddzia\u0142 stra\u017cy to by\u0142a prawdziwa &#8220;machina walcz\u0105ca&#8221;. Gdyby uczniowie pr\u00f3bowali cokolwiek zrobi\u0107, by\u0142aby to &#8220;sze\u015bciosekundowa wojna&#8221;. Jeden \u017co\u0142nierz poradzi\u0142by sobie z ca\u0142\u0105 grup\u0105 Aposto\u0142\u00f3w. Go\u0142ymi r\u0119kami m\u00f3g\u0142by zmusi\u0107 ich do ucieczki, zw\u0142aszcza \u017ce nie byli oni lud\u017ami odwa\u017cnymi. Gdy Jezus zosta\u0142 aresztowany w ogrodzie Getsemani, &#8220;(&#8230;) wszyscy uczniowie opu\u015bcili Go i uciekli&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Rzymscy stra\u017cnicy musieliby by\u0107 g\u0142usi<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Trzeci problem tak\u017ce wywo\u0142uje u\u015bmiech. Po\u0142o\u017cenie bardzo wielkiego kamienia &#8211; przeniesionego na pewn\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od grobu &#8211; czyni raczej trudnym zadanie obronienia tezy, \u017ce ca\u0142y oddzia\u0142 stra\u017cy przespa\u0142 jego przesuni\u0119cie. Gdyby uczniowie chcieli przyj\u015b\u0107, prze\u015blizgn\u0105\u0107 si\u0119 na palcach mi\u0119dzy \u015bpi\u0105cymi stra\u017cnikami, odsun\u0105\u0107 kamie\u0144 i wykra\u015b\u0107 cia\u0142o, po co wk\u0142adaliby tyle wysi\u0142ku w przesuwanie prawie dwutonowego kamienia w g\u00f3r\u0119 wzniesienia przed grobem tak daleko, \u017ce wygl\u0105da\u0142o to, jakby kto\u015b podni\u00f3s\u0142 ten kamie\u0144 i przeni\u00f3s\u0142 go w inne miejsce?<\/p><p style=\"font-weight: 400\">\u017bo\u0142nierze musieliby mie\u0107 wat\u0119 w uszach i nauszniki, by nie s\u0142ysze\u0107 toczenia si\u0119 kamienia wywo\u0142uj\u0105cego ma\u0142e trz\u0119sienie ziemi! Usytuowanie tego ogromnego g\u0142azu domaga si\u0119 wyja\u015bnienia &#8211; niezale\u017cnie od tego, jak\u0105 teori\u0119 kto\u015b podaje dla wyja\u015bnienia wydarze\u0144.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Zbyt uczciwi<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Czwarty problem w teorii kradzie\u017cy cia\u0142a przez uczni\u00f3w polega na tym, \u017ce czyn ten by\u0142by zaprzeczeniem wszystkiego, co zapisano o nich w \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych. Byli lud\u017ami wysoce moralnymi i uczciwymi. Historyk Edward Gibbon w swojej analizie schy\u0142ku i upadku Imperium Rzymskiego stwierdza, \u017ce &#8220;czysta i surowa moralno\u015b\u0107 pierwszych chrze\u015bcijan&#8221; by\u0142a jednym z pi\u0119ciu powod\u00f3w gwa\u0142townego sukcesu chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Zwolennicy tej teorii musieliby nie tylko twierdzi\u0107, \u017ce na\u015bladowcy Chrystusa wciskali ludziom k\u0142amstwo &#8211; co by\u0142oby ca\u0142kowicie sprzeczne z tym, czego naucza\u0142 ich Mistrz i za co umar\u0142 &#8211; lecz tak\u017ce, \u017ce prze\u017cyli reszt\u0119 swego \u017cycia rozpowszechniaj\u0105c bujd\u0119 o &#8220;zmartwychwsta\u0142ym Chrystusie&#8221;. To wszystko mieliby robi\u0107 jako tch\u00f3rze zamienieni w \u015bmia\u0142k\u00f3w, kt\u00f3rzy zgin\u0119li m\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bmierci\u0105 wiedz\u0105c, \u017ce to, co g\u0142osili, zosta\u0142o przez nich sfabrykowane.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">W rzeczywisto\u015bci uczniowie stawili czo\u0142o aresztowaniu, uwi\u0119zieniu, biciu, okrutnej \u015bmierci i nikt z nich nie zapar\u0142 si\u0119 Pana ani nie odwo\u0142a\u0142 swojej wiary w to, \u017ce Chrystus zmartwychwsta\u0142.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Historia nie zna czego\u015b podobnego. Zadziwiaj\u0105ce, \u017ce je\u017celi by\u0142o to oszustwo z ich strony, ani jeden nie za\u0142ama\u0142 si\u0119 pod naciskiem tych wszystkich prze\u015bladowa\u0144. Nawet w chwili \u015bmierci \u017caden z nich nie wyzna\u0142 &#8211; by uspokoi\u0107 swoje sumienie &#8211; \u017ce by\u0142a to mistyfikacja.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Dr Simon Greenleaf, s\u0142awny autorytet prawniczy z Harvardu, wykaza\u0142 przekonuj\u0105co, \u017ce Aposto\u0142owie za\u0142amaliby si\u0119 pod naciskiem okoliczno\u015bci, gdyby Jezus Chrystus nie powsta\u0142 z martwych. Brytyjski ekspert prawniczy dr J. N. D. Anderson stwierdza, \u017ce teoria kradzie\u017cy cia\u0142a Jezusa przez Aposto\u0142\u00f3w &#8220;jest ca\u0142kowicie przeciwna wszystkiemu, co wiemy o uczniach: ich nauczaniu etycznym, jako\u015bci \u017cycia, niewzruszono\u015bci w cierpieniach i prze\u015bladowaniach. Nie wyja\u015bni\u0142oby to tak\u017ce ich nag\u0142ej przemiany z przygn\u0119bionych i zniech\u0119conych uciekinier\u00f3w w \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3rych \u017cadne przeciwie\u0144stwa nie mog\u0142y uciszy\u0107&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Nawet dr D. F. Strauss, g\u0142o\u015bny przeciwnik chrze\u015bcija\u0144stwa, wyzna\u0142: &#8220;Historyk musi przyzna\u0107, \u017ce uczniowie niewzruszenie wierzyli w zmartwychwstanie Jezusa&#8221;. \u017bydowski uczony dr Joseph Klausner tak\u017ce przyznaje, \u017ce uczniowie byli zbyt uczciwi, by dokona\u0107 takiego oszustwa.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Aby dok\u0142adniej rozwa\u017cy\u0107 przypuszczenie, \u017ce Aposto\u0142owie zostali um\u0119czeni za k\u0142amstwo, zajrzyj tak\u017ce do mojej ksi\u0105\u017cki Wi\u0119cej ni\u017c cie\u015bla.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Ko\u0144cowy punkt w uzasadnieniu omylno\u015bci tej teorii nie potrzebuje wielu wyja\u015bnie\u0144. Je\u017celi uczniowie ukradli cia\u0142o Chrystusa, to jak wyja\u015bni\u0107 ukazywanie si\u0119 Go po zmartwychwstaniu &#8211; szczeg\u00f3lnie, gdy widzia\u0142o Go ponad pi\u0119ciuset ludzi jednocze\u015bnie?<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Cia\u0142o przeniesione przez w\u0142adze<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Inna, podobna teoria g\u0142osi, \u017ce to \u017cydowskie lub rzymskie w\u0142adze zabra\u0142y cia\u0142o i z\u0142o\u017cy\u0142y je w bezpiecznym miejscu, by nie mog\u0142o si\u0119 pojawi\u0107 \u017cadne oszustwo o rzekomym powstaniu Jezusa z martwych.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Wskazaliby inny gr\u00f3b<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">To brzmi dobrze, p\u00f3ki nie zostanie postawione pytanie: Dlaczego mieliby oni robi\u0107 w\u0142a\u015bnie to, co spowodowa\u0142o ca\u0142y ich problem? Uczniowie wr\u00f3cili do Jerozolimy, g\u0142osz\u0105c: &#8220;Pan zmartwychwsta\u0142!&#8221;. Je\u017celi to, co g\u0142osili, by\u0142o fa\u0142szywe, wszystko, co trzeba by\u0142oby zrobi\u0107, by temu zaprzeczy\u0107, to przedstawi\u0107 cia\u0142o.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jaka by\u0142a oficjalna odpowied\u017a? Dlaczego w\u0142adze nie powiedzia\u0142y: &#8220;To nonsens! My rozkazali\u015bmy przenie\u015b\u0107 cia\u0142o&#8221;? Dlaczego nie wezwa\u0142y na \u015bwiadk\u00f3w tych, kt\u00f3rzy je przenosili? Albo dlaczego nie wskaza\u0142y nowego miejsca spoczynku cia\u0142a?<\/p><p style=\"font-weight: 400\">W ko\u0144cu, dlaczego nie po\u0142o\u017cy\u0142y cia\u0142a Jezusa na wozie i nie obwozi\u0142y go po Drodze Krzy\u017cowej? To wystawienie cia\u0142a na widok publiczny zabi\u0142oby chrze\u015bcija\u0144stwo nie tylko w ko\u0142ysce, ale w samym zarodku. Nigdy nie by\u0142oby chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jest tylko jedna rozs\u0105dna odpowied\u017a na powy\u017csze pytania: w\u0142adze nie mog\u0142y przedstawi\u0107 cia\u0142a. Nie mia\u0142y poj\u0119cia, gdzie ono jest.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Milcz\u0105cy alarm<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Je\u015bli chodzi o miejsce, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 cia\u0142o Jezusa, mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce &#8220;milczenie \u017byd\u00f3w przemawia dono\u015bniej ni\u017c g\u0142os chrze\u015bcijan&#8221;. Dr John Warwick Montgomery wyja\u015bnia: &#8220;To przekracza wszelkie granice prawdopodobie\u0144stwa, by pierwsi chrze\u015bcijanie mogli stworzy\u0107 tak\u0105 opowie\u015b\u0107 i potem g\u0142osi\u0107 j\u0105 mi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy mogliby z \u0142atwo\u015bci\u0105 jej zaprzeczy\u0107, przedstawiaj\u0105c cia\u0142o Chrystusa&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Podczas dyskusji na temat zmartwychwstania Jezusa pewien muzu\u0142ma\u0144ski student z Urugwaju powiedzia\u0142 do mnie \u017cartobliwie: &#8220;Biedni chrze\u015bcijanie! Wy nie wiecie, dok\u0105d idziecie! My idziemy do grobu naszego mistrza i mamy jego cia\u0142o. Wy idziecie do grobu waszego mistrza, a on jest&#8230;&#8221;<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Zauwa\u017cy\u0142em zmieszanie m\u0142odego cz\u0142owieka i powiedzia\u0142em: &#8220;Dalej! Doko\u0144cz! On jest pusty!&#8221; Och, jak chcia\u0142bym wtedy sfotografowa\u0107 wyraz twarzy tego studenta! Po raz pierwszy w \u017cyciu u\u015bwiadomi\u0142 on sobie konsekwencje faktu, \u017ce gr\u00f3b Jezusa jest pusty.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Teoria omdlenia<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Ta teoria by\u0142a popularna w\u015br\u00f3d osiemnastowiecznych racjonalist\u00f3w. Dzisiaj tak\u017ce jest g\u0142oszona na wielu uniwersytetach i w nieprawowiernej grupie muzu\u0142man\u00f3w tworz\u0105cych sekt\u0119 Ahmadija &#8211; cho\u0107 w nieco innej formie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>On po prostu zemdla\u0142.<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Teoria ta przedstawia spraw\u0119 nast\u0119puj\u0105co: Jezus w rzeczywisto\u015bci nie umar\u0142 na krzy\u017cu. Prawd\u0105 jest, \u017ce przybito Go do krzy\u017ca i \u017ce cierpia\u0142 z powodu szoku, b\u00f3lu i up\u0142ywu krwi. Nie umar\u0142 jednak, lecz jedynie zemdla\u0142 z wyczerpania. Uczniowie &#8211; my\u015bl\u0105c, \u017ce nie \u017cyje &#8211; pogrzebali Go \u017cywego. \u0141atwo ulegli pomy\u0142ce, poniewa\u017c wiedza medyczna nie by\u0142a rozwini\u0119ta w tamtych czasach. Zimno panuj\u0105ce w grobie, w kt\u00f3rym Jezus zosta\u0142 umieszczony, ocuci\u0142o Go. Uczniowie, b\u0119d\u0105c ignorantami, nie mogli uwierzy\u0107, \u017ce by\u0142o to ockni\u0119cie z omdlenia, uparli si\u0119 wi\u0119c, \u017ce Jezus zmartwychwsta\u0142.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Zwolennicy tej teorii twierdz\u0105 wi\u0119c, \u017ce: (1) Jezus przeszed\u0142 sze\u015b\u0107 proces\u00f3w &#8211; trzy rzymskie i trzy \u017cydowskie; (2) by\u0142 bity w okrutny spos\u00f3b rzymskim flagrum; (3) by\u0142 tak s\u0142aby, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 nie\u015b\u0107 patibulum &#8211; drewnianej belki krzy\u017ca; (4) przy ukrzy\u017cowaniu mia\u0142 przebite gwo\u017adziami r\u0119ce i nogi; (5) Rzymianie przebili w\u0142\u00f3czni\u0105 Jego bok i naoczni \u015bwiadkowie widzieli, jak wyp\u0142yn\u0119\u0142a krew i woda &#8211; znak \u015bmierci; (6) czterech \u017co\u0142nierzy za\u015bwiadczy\u0142o o Jego \u015bmierci (wszyscy oni musieli by\u0107 w b\u0142\u0119dzie); (7) ponad sto funt\u00f3w wonno\u015bci i lepkiej ma\u015bci zosta\u0142o zawini\u0119tych wok\u00f3\u0142 Jego cia\u0142a &#8211; musia\u0142 oddycha\u0107 przez to wszystko; (8) zosta\u0142 z\u0142o\u017cony do zimnego, wilgotnego grobu; (9) przed wej\u015bciem do grobu zatoczono wielki kamie\u0144; (10) rozstawiono rzymsk\u0105 stra\u017c i (11) zapiecz\u0119towano wej\u015bcie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Wtedy &#8211; wed\u0142ug tej teorii &#8211; zdarzy\u0142a si\u0119 niesamowita rzecz. Zimne, wilgotne grobowe powietrze, zamiast zabi\u0107 Jezusa, uzdrowi\u0142o Go. Rozwin\u0105\u0142 si\u0119 ze swoich p\u0142\u00f3cien, odsun\u0105\u0142 kamie\u0144, pokona\u0142 stra\u017cnik\u00f3w i wkr\u00f3tce potem ukaza\u0142 si\u0119 uczniom jako Pan \u017cycia.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Wi\u0119kszy cud<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Ta hipoteza tak ca\u0142kowicie ignoruje materia\u0142 dowodowy, \u017ce a\u017c trudno uwierzy\u0107, i\u017c by\u0142a popularnym wyja\u015bnieniem zmartwychwstania Chrystusa podawanym przez osiemnastowiecznych racjonalist\u00f3w.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Na temat prawdziwo\u015bci tej teorii wypowiada si\u0119 E. Le Camus: &#8220;By\u0142oby to wi\u0119kszym cudem ni\u017c samo zmartwychwstanie&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Opinia sceptyka<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Dr David Strauss by\u0142 jednym z najbardziej zagorza\u0142ych przeciwnik\u00f3w nadprzyrodzonych wydarze\u0144 opisanych w Ewangeliach i cz\u0142owiekiem, kt\u00f3rego dzie\u0142a przyczyni\u0142y si\u0119 bardzo do niszczenia wiary w Chrystusa. A jednak &#8211; pomimo ca\u0142ego swego z\u0142o\u015bliwego krytycyzmu i stanowczych sprzeciw\u00f3w wobec wszystkiego, co by\u0142o podobne do cudu &#8211; zada\u0142 \u015bmiertelny cios teorii, \u017ce Jezus ockn\u0105\u0142 si\u0119 z omdlenia.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Strauss stwierdzi\u0142: &#8220;Niemo\u017cliwe jest, by istota, kt\u00f3ra wykrad\u0142a si\u0119 p\u00f3\u0142\u017cywa z grobu, s\u0142aniaj\u0105ca si\u0119 ze s\u0142abo\u015bci i choroby, potrzebuj\u0105ca pomocy medycznej, banda\u017cy, pokarmu i opieki &#8211; i ci\u0105gle jeszcze cierpi\u0105ca &#8211; mog\u0142a wywo\u0142a\u0107 na uczniach wra\u017cenie Zwyci\u0119zcy \u015bmierci i grobu oraz Ksi\u0119cia \u017cycia &#8211; wra\u017cenie, kt\u00f3re leg\u0142o u podstaw ich przysz\u0142ej s\u0142u\u017cby. Takie ockni\u0119cie si\u0119 mog\u0142oby tylko os\u0142abi\u0107 wra\u017cenie, jakie wywar\u0142 na nich swoim \u017cyciem i \u015bmierci\u0105 &#8211; najwy\u017cej mog\u0142oby doda\u0107 do niego jaki\u015b \u017ca\u0142osny wyd\u017awi\u0119k &#8211; lecz w \u017caden spos\u00f3b nie mog\u0142oby przemieni\u0107 ich smutku w entuzjazm, a ich strachu w uwielbienie&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Spisek paschalny<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Unowocze\u015bniona wersja teorii omdlenia zosta\u0142a przedstawiona przez Hugha Schoenfielda w jego dziele The Passover Plot (Spisek paschalny).<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Wed\u0142ug Schoenfielda Jezus wierzy\u0142, \u017ce jest Mesjaszem, i dlatego uknu\u0142 dobrze przemy\u015blany i szczeg\u00f3\u0142owy plan, aby przygotowa\u0107 to, co mia\u0142o by\u0107 Jego zmartwychwstaniem. Wtajemniczy\u0142 we wszystko J\u00f3zefa z Arymatei i anonimowego &#8220;m\u0142odego cz\u0142owieka&#8221;. Zna\u0142 proroctwa Starego Testamentu dotycz\u0105ce Mesjasza i pokierowa\u0142 swoim \u017cyciem w taki spos\u00f3b, by m\u00f3g\u0142 wype\u0142ni\u0107 te zapowiedzi i zaw\u0142adn\u0105\u0107 umys\u0142ami ludzi.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Schoenfield twierdzi, \u017ce Jezus uda\u0142 \u015bmier\u0107 na krzy\u017cu, pomagaj\u0105c sobie narkotykiem, kt\u00f3ry zosta\u0142 Mu podany w winie zaprawionym octem. Plan przewidywa\u0142, \u017ce J\u00f3zef we\u017amie Jego cia\u0142o do jednego ze swoich grob\u00f3w. Gdy skutki za\u017cycia narkotyku znikn\u0105, Jezus uka\u017ce si\u0119 \u017cywy i objawi si\u0119 jako Mesjasz. Spisek zosta\u0142 jednak nieoczekiwanie udaremniony, gdy \u017co\u0142nierz przebi\u0142 w\u0142\u00f3czni\u0105 bok Jezusowi. Odzyska\u0142 On przytomno\u015b\u0107 jedynie na pewien czas, a potem umar\u0142. Przed \u015bwitem martwe cia\u0142o Jezusa zosta\u0142o szybko zabrane z grobu i usuni\u0119te, tak \u017ce Jego gr\u00f3b pozosta\u0142 pusty.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Nieznany &#8220;m\u0142ody cz\u0142owiek&#8221; zosta\u0142 nast\u0119pnie mylnie uznany za Jezusa przez zbola\u0142\u0105 Mari\u0119, a potem &#8211; jak podaje Schoenfield &#8211; przy czterech r\u00f3\u017cnych okazjach przez uczni\u00f3w. Ani J\u00f3zef z Arymatei, ani tajemniczy &#8220;m\u0142ody cz\u0142owiek&#8221; nigdy nie skorygowali b\u0142\u0119dnych wniosk\u00f3w Aposto\u0142\u00f3w. Te &#8220;ukazania si\u0119&#8221; sprawi\u0142y, \u017ce uczniowie g\u0142osili zmartwychwstanie Jezusa i przemienili \u015bwiat.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Kilka obserwacji<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Teoria &#8220;spisku&#8221; jest &#8220;szczytem&#8221; zniekszta\u0142cenia fakt\u00f3w historycznych i manipulowania nimi. Dr Samuel Sandmen z Hebrew Union College najlepiej podsumowa\u0142 tw\u00f3r Schoenfielda: &#8220;Fantazyjna konstrukcja Schoenfielda jest pozbawiona cho\u0107by iskierki dowodu (&#8230;) Wed\u0142ug mnie t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 nale\u017cy uwa\u017ca\u0107 jedynie za ciekawostk\u0119&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Profesor David Stanley z New York&#8217;s Fordham University i Regis College w Toronto stwierdza: &#8220;Zasadniczo wi\u0119kszo\u015b\u0107 takich historii nale\u017cy do sensacyjnego dziennikarstwa&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jedynym powodem tego, \u017ce w og\u00f3le wymieniam t\u0119 teori\u0119, jest fakt, i\u017c powo\u0142uje si\u0119 na ni\u0105 wielu student\u00f3w i profesor\u00f3w.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Teoria decyduje o faktach<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Pierwszym problemem w teorii Schoenfielda jest jego wybi\u00f3rcze podej\u015bcie do fakt\u00f3w. Jest to klasyczny przyk\u0142ad podchodzenia do materia\u0142u dowodowego z wymy\u015blon\u0105 z g\u00f3ry teori\u0105 i wybierania jedynie tych fakt\u00f3w, kt\u00f3re popieraj\u0105 przyj\u0119ty pogl\u0105d przy r\u00f3wnoczesnym odrzucaniu ka\u017cdego innego. Wszystko to robione jest bez jakiego\u015b widocznego kryterium poza tym, jak te fakty pasuj\u0105 do obranego schematu wydarze\u0144.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">We\u017amy dla przyk\u0142adu stra\u017c ustawion\u0105 przy grobie. Schoenfield odrzuca ten fakt, poniewa\u017c pisze o nim jedynie \u015bw. Mateusz. Wydaje si\u0119, \u017ce autor Spisku paschalnego opiera si\u0119 przy tym na zasadzie, \u017ce je\u017celi tylko jeden Ewangelista pisze o czym\u015b, to nale\u017cy to odrzuci\u0107.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Schoenfield przyjmuje jednak prawdziwo\u015b\u0107 w\u0142\u00f3czni, kt\u00f3ra przebi\u0142a bok Chrystusa. W rzeczywisto\u015bci jest to nawet jedna z g\u0142\u00f3wnych przes\u0142anek w jego argumentacji. To w\u0142a\u015bnie &#8211; wed\u0142ug niego &#8211; w\u0142\u00f3cznia wbita w bok Jezusa udaremni\u0142a Jego spisek. Schoenfield powinien jednak odrzuci\u0107 zapis o w\u0142\u00f3czni, poniewa\u017c pojawia si\u0119 on tylko w Ewangelii wg \u015bw. Jana.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Wiele innych problem\u00f3w<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Inne problemy pojawi\u0105 si\u0119, gdy zastanowisz si\u0119 nad: (1) czterema \u017co\u0142nierzami, kt\u00f3rzy byli potrzebni do stwierdzenia zgonu; (2) stra\u017c\u0105 rzymsk\u0105, kt\u00f3rej autentyczno\u015b\u0107 potwierdza powa\u017cny materia\u0142 dowodowy &#8211; historyczny i literacki; (3) piecz\u0119ci\u0105 Rzymu; (4) rozmiarami kamienia; (5) faktem, \u017ce &#8220;spisek paschalny&#8221; wpl\u0105tywa\u0142by Jezusa w kolosalne oszustwo &#8211; wbrew wszystkiemu, co napisano o Nim w historii; (6) przemian\u0105 Aposto\u0142\u00f3w.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Dr J. N. D. Anderson pisze o pogl\u0105dzie Schoenfielda: &#8220;Mamy uwierzy\u0107, \u017ce ukazywanie si\u0119 tego m\u0142odego cz\u0142owieka tak zwiod\u0142o sceptycznych uczni\u00f3w, i\u017c uwierzyli, \u017ce Jezus powsta\u0142 z martwych, oraz \u017ce zostali tak przemienieni przez t\u0119 pomy\u0142k\u0119, i\u017c swoim zwiastowaniem dokonali przewrotu w Jerozolimie&#8221;. Jednym poci\u0105gni\u0119ciem pi\u00f3ra musieliby\u015bmy tak\u017ce skre\u015bli\u0107 wszystkie &#8211; z wyj\u0105tkiem czterech &#8211; ukazania si\u0119 Chrystusa naocznym \u015bwiadkom, poniewa\u017c nie pasuj\u0105 one do tej teorii.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">\u015aw. Pawe\u0142 powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na pi\u0119ciuset \u015bwiadk\u00f3w w czasach, gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich jeszcze \u017cy\u0142a i mog\u0142a zaprzeczy\u0107 relacjom o zmartwychwstaniu. Gdyby nie by\u0142o tych pi\u0119ciuset \u015bwiadk\u00f3w, Pawe\u0142 by\u0142by wy\u015bmiewany w synagogach i wydrwiwany w teatrach. Zamiast tego tysi\u0105ce ludzi nawraca\u0142o si\u0119 w odpowiedzi na to, co g\u0142osi\u0142.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Fakty przemawiaj\u0105 g\u0142o\u015bniej ni\u017c teoria<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Naturalistyczne teorie pr\u00f3buj\u0105ce wyja\u015bni\u0107 zmartwychwstanie Jezusa zosta\u0142y dok\u0142adnie przebadane w \u015bwietle wszystkich \u015brodk\u00f3w ostro\u017cno\u015bci podj\u0119tych przez w\u0142adze rzymskie i \u017cydowskie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Profesor Paul L. Maier, cz\u0142owiek zaprawiony w analizowaniu argument\u00f3w historycznych, pisze: &#8220;\u017badna wi\u0119c z tych teorii nie oferuje jakiej\u015b solidnej podstawy do odtworzenia tego, co wydarzy\u0142o si\u0119 w poranek pierwszej Wielkanocy. Uczciwie przebadane, okazuj\u0105 si\u0119 one fantazyjne i wszystkie stwarzaj\u0105 wi\u0119cej trudno\u015bci ni\u017c rozwi\u0105zuj\u0105. \u017badna z nich nie t\u0142umaczy wszystkich relacjonowanych \u00f3wcze\u015bnie zjawisk, a trzeba by dokona\u0107 niewiarygodnego po\u0142\u0105czenia kilku z nich, by zacz\u0119\u0142o si\u0119 co nieco wyja\u015bnia\u0107. Zmartwychwstanie Jezusa trzeba uzna\u0107 na podstawie nie tylko chrze\u015bcija\u0144skiej apologetyki, lecz r\u00f3wnie\u017c trze\u017awego badania historycznego&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jestem pewien, \u017ce \u017cydowscy arcykap\u0142ani wiele razy musieli zapytywa\u0107 sami siebie: &#8220;Po co w og\u00f3le poprosili\u015bmy tych Rzymian o zabezpieczenie grobu?&#8221; Podj\u0119li tak wiele \u015brodk\u00f3w ostro\u017cno\u015bci &#8211; kt\u00f3re w ko\u0144cu obr\u00f3ci\u0142y si\u0119 przeciw nim &#8211; \u017ce sami stworzyli w ten spos\u00f3b znacz\u0105ce \u015bwiadectwo o zmartwychwstaniu Jezusa.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>On zmartwychwsta\u0142<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jeden tylko wniosek uwzgl\u0119dnia wszystkie fakty i nie nagina ich do przyj\u0119tych uprzednio pogl\u0105d\u00f3w. Jest to wniosek, \u017ce Jezus Chrystus rzeczywi\u015bcie zmartwychwsta\u0142 i \u017ce jest to nadprzyrodzony czyn Boga w historii.<\/p><p style=\"font-weight: 400\"><strong>Podsumowanie<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Ka\u017cdy znany fakt historyczny (dow\u00f3d bezpo\u015bredni) za\u015bwiadcza, \u017ce gr\u00f3b Jezusa by\u0142 pusty trzeciego dnia po Jego \u015bmierci.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Wysuni\u0119to cztery naturalistyczne teorie dla wyja\u015bnienia tej sytuacji:<\/p><ol><li style=\"font-weight: 400\">Pierwsza teoria twierdzi, \u017ce uczniowie sfabrykowali zmartwychwstanie wykradaj\u0105c cia\u0142o i umierali m\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bmierci\u0105 za k\u0142amstwo.<\/li><\/ol><ol start=\"2\"><li style=\"font-weight: 400\">Druga utrzymuje, \u017ce to w\u0142adze przenios\u0142y cia\u0142o w inne miejsce, lecz i przemilcza pytanie, dlaczego nie wystawi\u0142y go na widok publiczny, by wykaza\u0107, \u017ce uczniowie s\u0105 w b\u0142\u0119dzie, g\u0142osz\u0105c zmartwychwstanie.<\/li><\/ol><ol start=\"3\"><li style=\"font-weight: 400\">&#8220;Teoria omdlenia&#8221; przedstawia niewiarygodn\u0105 histori\u0119 o tym, jak Chrystus &#8211; kt\u00f3ry by\u0142 tak os\u0142abiony procesami i biczowaniem, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 nie\u015b\u0107 belki swego krzy\u017ca &#8211; jedynie pozornie umar\u0142 na krzy\u017cu, a potem &#8211; ocucony zimnym grobowym powietrzem &#8211; rozwin\u0105\u0142 si\u0119 ze swoich szat pogrzebowych, odsun\u0105\u0142 dwutonowy kamie\u0144, pokona\u0142 w walce rzymsk\u0105 stra\u017c i ukaza\u0142 si\u0119 uczniom jako Pan \u017cycia.<\/li><\/ol><ol start=\"4\"><li style=\"font-weight: 400\">Inna wersja tej teorii, znana jako &#8220;spisek paschalny&#8221;, podaje, \u017ce Chrystus uknu\u0142 spisek, by wype\u0142ni\u0107 proroctwa o \u017cydowskim Mesjaszu, i mia\u0142 tylko udawa\u0107 \u015bmier\u0107 na krzy\u017cu. Nie planowane uderzenie w\u0142\u00f3czni\u0105 w bok pozbawi\u0142o Go jednak \u017cycia. Nieznany m\u0142ody cz\u0142owiek zosta\u0142 b\u0142\u0119dnie uznany za Jezusa przez Mari\u0119 i uczni\u00f3w, a nikt nigdy nie skorygowa\u0142 ich pomy\u0142ki.<\/li><\/ol><p style=\"font-weight: 400\">\u017badna z tych naturalistycznych teorii nie jest zgodna ze wszystkimi znanymi faktami i nie wyja\u015bnia zmartwychwstania Jezusa Chrystusa.<\/p><p><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/sprawa-zmartwychwstania\/rozdzial-7\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">KOLEJNY ROZDZIA\u0141<\/a><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-3e8a0691 elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"3e8a0691\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-12149ada\" data-id=\"12149ada\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-11811c23 elementor-nav-menu__align-center elementor-nav-menu__text-align-center elementor-nav-menu--dropdown-tablet elementor-nav-menu--toggle elementor-nav-menu--burger elementor-widget elementor-widget-nav-menu\" data-id=\"11811c23\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;submenu_icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;&lt;i class=\\&quot;\\&quot; aria-hidden=\\&quot;true\\&quot;&gt;&lt;\\\/i&gt;&quot;,&quot;library&quot;:&quot;&quot;},&quot;layout&quot;:&quot;horizontal&quot;,&quot;toggle&quot;:&quot;burger&quot;}\" data-widget_type=\"nav-menu.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<nav aria-label=\"Menu\" class=\"elementor-nav-menu--main elementor-nav-menu__container elementor-nav-menu--layout-horizontal e--pointer-underline e--animation-none\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-1-11811c23\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1552\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-item menu-link\">Relacja z Bogiem<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-938\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/e-trenerzy\/\" class=\"elementor-item menu-link\">Dla e-trener\u00f3w<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-4306\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/kontakt\/\" class=\"elementor-item menu-link\">kontakt<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-1553\"><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/kursyAGAPE\" class=\"elementor-item menu-link\">Jeste\u015bmy na FACEBOOKu<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-215\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/polityka-prywatnosci\/\" class=\"elementor-item menu-link\">Polityka prywatno\u015bci<\/a><\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-toggle\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-label=\"Menu Toggle\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t<i aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--open eicon-menu-bar\"><\/i><i aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--close eicon-close\"><\/i>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<nav class=\"elementor-nav-menu--dropdown elementor-nav-menu__container\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-2-11811c23\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1552\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Relacja z Bogiem<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-938\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/e-trenerzy\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Dla e-trener\u00f3w<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-4306\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/kontakt\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">kontakt<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-1553\"><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/kursyAGAPE\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Jeste\u015bmy na FACEBOOKu<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-215\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/polityka-prywatnosci\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Polityka prywatno\u015bci<\/a><\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-775c3647 elementor-widget elementor-widget-global elementor-global-4598 elementor-widget-text-editor\" data-id=\"775c3647\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p style=\"text-align: center\">Copyright \u00a9 2024 <span class=\"s1\">Ruch Chrze\u015bcija\u0144ski Mt28 Wszelkie prawa zastrze\u017cone.<\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>POPRZEDNI ROZDZIA\u0141 Jedna teoria jest r\u00f3wnie dobra jak druga To przekracza granice prawdopodobie\u0144stwa, by pierwsi chrze\u015bcijanie mogli stworzy\u0107 tak\u0105 opowie\u015b\u0107 i potem g\u0142osi\u0107 j\u0105 mi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy mogliby z \u0142atwo\u015bci\u0105 jej zaprzeczy\u0107, przedstawiaj\u0105c cia\u0142o Chrystusa. John Warwick Montgomery, dziekan Simon Greenleaf School of Law Wie\u015b\u0107 o zmartwychwstaniu nie utrzyma\u0142aby si\u0119 w Jerozolimie nawet przez jeden [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":15074,"featured_media":0,"parent":106,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-124","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"meta_box":{"_cloudsearch_visibility":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/124","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15074"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=124"}],"version-history":[{"count":43,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/124\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8587,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/124\/revisions\/8587"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/106"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=124"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}