{"id":135,"date":"2019-03-20T19:36:53","date_gmt":"2019-03-20T18:36:53","guid":{"rendered":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/?page_id=135"},"modified":"2023-03-15T22:46:34","modified_gmt":"2023-03-15T21:46:34","slug":"dodatek-3","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/sprawa-zmartwychwstania\/dodatek-3\/","title":{"rendered":"Sprawa zmartwychwstania &#8211; dodatek 3"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"135\" class=\"elementor elementor-135\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t\t\t<header class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-3c9e90f7 elementor-section-content-middle elementor-section-height-min-height elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-items-middle\" data-id=\"3c9e90f7\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-73b0821b\" data-id=\"73b0821b\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-inner-section elementor-element elementor-element-57664aba elementor-section-full_width elementor-section-content-middle elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"57664aba\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-50 elementor-inner-column elementor-element elementor-element-1ca8a7a6\" data-id=\"1ca8a7a6\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-7abcf21c elementor-nav-menu__align-justify elementor-nav-menu--dropdown-mobile elementor-nav-menu--stretch elementor-nav-menu__text-align-center elementor-nav-menu--toggle elementor-nav-menu--burger elementor-widget elementor-widget-global elementor-global-3611 elementor-widget-nav-menu\" data-id=\"7abcf21c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;submenu_icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas e-plus-icon&quot;,&quot;library&quot;:&quot;&quot;},&quot;full_width&quot;:&quot;stretch&quot;,&quot;sticky&quot;:&quot;top&quot;,&quot;_animation_mobile&quot;:&quot;none&quot;,&quot;sticky_parent&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;layout&quot;:&quot;horizontal&quot;,&quot;toggle&quot;:&quot;burger&quot;,&quot;sticky_on&quot;:[&quot;desktop&quot;,&quot;tablet&quot;,&quot;mobile&quot;],&quot;sticky_offset&quot;:0,&quot;sticky_effects_offset&quot;:0,&quot;sticky_anchor_link_offset&quot;:0}\" data-widget_type=\"nav-menu.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<nav aria-label=\"Menu\" class=\"elementor-nav-menu--main elementor-nav-menu__container elementor-nav-menu--layout-horizontal e--pointer-overline e--animation-grow\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-1-7abcf21c\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-home menu-item-7829\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/\" class=\"elementor-item menu-link\">strona g\u0142\u00f3wna<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-has-children menu-item-1987\"><a aria-expanded=\"false\" href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-item menu-link\">Relacja z Bogiem<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-2038\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">Relacja z Bogiem<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1260\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/spadajace-talerze\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">Film Spadaj\u0105ce Talerze<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-4158\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/onas\/\" class=\"elementor-item menu-link\">o nas<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1977\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/etrenerzy\/\" class=\"elementor-item menu-link\">E-trenerzy<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-186\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/kontakt\/\" class=\"elementor-item menu-link\">KONTAKT<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-has-children menu-item-29\"><a aria-expanded=\"false\" href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/\" class=\"elementor-item menu-link\">MATERIA\u0141Y DODATKOWE<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-2041\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">materia\u0142y dodatkowe<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1140\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/quizy\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">Quizy<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1094\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/tapety\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">TAPETY NA TELEFON<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1095\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/pulpit\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\">TAPETY NA PULPIT<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-toggle\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-label=\"Menu Toggle\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t<i aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--open eicon-menu-bar\"><\/i><i aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--close eicon-close\"><\/i>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<nav class=\"elementor-nav-menu--dropdown elementor-nav-menu__container\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-2-7abcf21c\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-home menu-item-7829\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">strona g\u0142\u00f3wna<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-has-children menu-item-1987\"><a aria-expanded=\"false\" href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Relacja z Bogiem<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-2038\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Relacja z Bogiem<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1260\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/spadajace-talerze\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Film Spadaj\u0105ce Talerze<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-4158\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/onas\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">o nas<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1977\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/etrenerzy\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">E-trenerzy<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-186\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/kontakt\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">KONTAKT<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-has-children menu-item-29\"><a aria-expanded=\"false\" href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">MATERIA\u0141Y DODATKOWE<\/a>\n<ul class=\"sub-menu elementor-nav-menu--dropdown\">\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-2041\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">materia\u0142y dodatkowe<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1140\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/quizy\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Quizy<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1094\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/tapety\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">TAPETY NA TELEFON<\/a><\/li>\n\t<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1095\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/pulpit\/\" class=\"elementor-sub-item menu-link\" tabindex=\"-1\">TAPETY NA PULPIT<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-50 elementor-inner-column elementor-element elementor-element-4ba4ae6e\" data-id=\"4ba4ae6e\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4394e4a8 elementor-hidden-phone elementor-widget__width-auto elementor-absolute elementor-widget elementor-widget-global elementor-global-3614 elementor-widget-image\" data-id=\"4394e4a8\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_position&quot;:&quot;absolute&quot;,&quot;_animation&quot;:&quot;none&quot;}\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/zdopiskiem.png?w=300\" title=\"zdopiskiem\" alt=\"zdopiskiem\" loading=\"lazy\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6917cc7f elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"6917cc7f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.agape.pl\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1100\" height=\"293\" src=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg\" class=\"attachment-full size-full wp-image-3603\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg 1688w, https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg?resize=300,80 300w, https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg?resize=768,205 768w, https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg?resize=1024,273 1024w, https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-content\/uploads\/sites\/140\/2021\/06\/29.jpg?resize=1536,409 1536w\" sizes=\"(max-width: 1100px) 100vw, 1100px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/header>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-273dc5de elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"273dc5de\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-17990bfa\" data-id=\"17990bfa\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6d702fd9 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"6d702fd9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/ksb\/biblioteka\/sprawa-zmartwychwstania\/dodatek-2\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">POPRZEDNI ROZDZIA\u0141 (DODATEK 2)<\/a><\/p><p><strong>Proces Jezusa<\/strong><\/p><p style=\"font-weight: 400\">Jednym z najlepszych dzie\u0142 napisanych kiedykolwiek na temat prawniczych aspekt\u00f3w procesu, ukrzy\u017cowania i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa jest dwutomowa ksi\u0105\u017cka The Trial of Jesus (Proces Jezusa), kt\u00f3rej autorem jest Walter M. Chandler, by\u0142y s\u0119dzia S\u0105du Najwy\u017cszego stanu Nowy Jork. (Innym autorytatywnym \u017ar\u00f3d\u0142em jest dzie\u0142o Josefa Blinzlera o tym samym tytule: The Trial of Jesus).<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Podej\u015bcie Chandlera do oceny \u015bwiadectwa Aposto\u0142\u00f3w jest bardzo warto\u015bciowe. Jego praca to wspania\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142o analizowania rzetelno\u015bci nowotestamentowych opis\u00f3w zmartwychwstania. S\u0105dz\u0119, \u017ce materia\u0142 ten znacznie poszerzy wiedz\u0119 czytelnika na temat fakt\u00f3w zwi\u0105zanych ze zmartwychwstaniem Chrystusa. Oto fragment tego dzie\u0142a:<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Wiarygodno\u015b\u0107 \u015bwiadectwa opiera si\u0119 na:<\/p><ol><li style=\"font-weight: 400\">uczciwo\u015bci \u015bwiadk\u00f3w,<br \/>2. ich zdolno\u015bci do powiedzenia prawdy,<br \/>3. liczbie \u015bwiadk\u00f3w i zgodno\u015bci ich \u015bwiadectw,<br \/>4. zgodno\u015bci \u015bwiadectw z do\u015bwiadczeniem,<br \/>5. zgodno\u015bci \u015bwiadectw z innymi okoliczno\u015bciami.<\/li><\/ol><p style=\"font-weight: 400\">Zastosujmy powy\u017csze wymagania, w przedstawionej powy\u017cej kolejno\u015bci, do ewangelist\u00f3w.<\/p><ol><li style=\"font-weight: 400\"><strong>\u00a0Najpierw rozwa\u017cmy problem ich uczciwo\u015bci.<\/strong><\/li><\/ol><p style=\"font-weight: 400\">Znaczenie s\u0142owa &#8220;uczciwo\u015b\u0107&#8221;, kt\u00f3re zostanie tutaj wykorzystane, jest szczeg\u00f3lne. Wi\u0105\u017ce si\u0119 ono raczej z osobist\u0105 szczero\u015bci\u0105 ni\u017c z osobist\u0105 niewinno\u015bci\u0105 i \u0142\u0105czy si\u0119 bardziej z krzywoprzysi\u0119stwem ani\u017celi z innym pospolitym przest\u0119pstwem. Czy \u015bwiadkowie byli uczciwi? To znaczy, czy byli szczerzy? Czy zamierzali powiedzie\u0107 prawd\u0119? Czy sami wierzyli w to, o czym \u015bwiadczyli? Je\u017celi tak, to cho\u0107by ich \u015bwiadectwo by\u0142o fa\u0142szywe w rezultacie b\u0142\u0119du w ocenie lub pomy\u0142ki co do faktu, byli oni uczciwymi \u015bwiadkami.<br \/>Tak wi\u0119c test uczciwo\u015bci nale\u017cy zastosowa\u0107 do ewangelist\u00f3w &#8211; jako \u015bwiadk\u00f3w fakt\u00f3w, o kt\u00f3rych donosz\u0105 w Nowym Testamencie &#8211; w sensie szczero\u015bci. W przeprowadzeniu tego testu pami\u0119tajmy o naturze i zakresie niniejszej pracy. Nie jest to traktat religijny, dlatego te\u017c nie mo\u017cna pozwoli\u0107, aby czynnik natchnienia wp\u0142ywa\u0142 na dyskusj\u0119 czysto prawnicz\u0105 i historyczn\u0105. Ewangeli\u015bci musz\u0105 tu by\u0107 traktowani jako \u015bwieccy historycy, a nie jako natchnieni pisarze. W badaniu ich wiarygodno\u015bci powinny by\u0107 zastosowane te same zwyczajowe normy, kt\u00f3re s\u0105 wykorzystywane w analizowaniu motyw\u00f3w post\u0119powania zwyk\u0142ych ludzi, w zwyk\u0142ych do\u015bwiadczeniach i wydarzeniach codziennego \u017cycia. Autorowi tej pracy obce jest uwa\u017canie ewangelist\u00f3w za dziwne i nadprzyrodzone istoty, poddane jakiemu\u015b nieziemskiemu wp\u0142ywowi i dzia\u0142aj\u0105ce pod kierownictwem i ochron\u0105 jakiego\u015b bo\u017cka czy herosa.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Wydaje si\u0119, \u017ce dla zastosowania testu szczero\u015bci w stosunku do ewangelist\u00f3w konieczne jest przebadanie jedynie dw\u00f3ch kwestii: 1. ich charakteru, 2. ich motyw\u00f3w. A to dlatego, \u017ce uczciwy charakter i prawy motyw daj\u0105 w rezultacie doskona\u0142\u0105 szczero\u015b\u0107. Tak wi\u0119c nale\u017cy najpierw ustali\u0107, czy autorzy Ewangelii byli lud\u017ami dobrymi, czy z\u0142ymi. W ich przypadku niemo\u017cliwe jest jakie\u015b stanowisko po\u015brednie. Zwi\u0105zane z tym zagadnienia i skutki, kt\u00f3re zosta\u0142y przez nie wywo\u0142ane, s\u0105 zbyt powa\u017cne i zdumiewaj\u0105ce, aby mog\u0142y by\u0107 wytworzone przez negatywne czy oboj\u0119tne si\u0142y. Je\u017celi byli dobrymi lud\u017ami, to wierzyli w to, czego nauczali i co pisali oraz byli szczerzy &#8211; gdy\u017c inaczej \u015bwiadomie podsuwaliby \u015bwiatu oszustwo, co jest niezgodne z hipotez\u0105, i\u017c byli oni dobrzy. Je\u017celi za\u015b byli z\u0142ymi lud\u017ami, to mi\u0119dzy ich \u017cyciem a nauczaniem istnieje zasadnicza sprzeczno\u015b\u0107. By\u0142oby to niezgodne z ich natur\u0105, jako \u017ce w swoich wypowiedziach i pismach zaprezentowali i g\u0142osili oni najwznio\u015blejsze prawdy znane ludziom. Takiego przes\u0142ania historia nie zapisa\u0142a nigdzie ani przed nimi, ani po nich. Ka\u017cdy my\u015bl\u0105cy, powa\u017cny umys\u0142 od razu zapyta: Czy ludzie \u017ali, podst\u0119pni i ob\u0142udni mogliby stworzy\u0107 posta\u0107, kt\u00f3rej doskona\u0142a czysto\u015b\u0107 i bezgrzeszne pi\u0119kno zawstydzaj\u0105 umys\u0142owe i duchowe przymioty ka\u017cdego fa\u0142szywego proroka i wszystkich poga\u0144skich bog\u00f3w? Zeus olimpijski, swobodny wytw\u00f3r wspania\u0142ego intelektu greckiego, to m\u015bciwe i zawzi\u0119te b\u00f3stwo &#8211; niewierny ma\u0142\u017conek i pijany uwodziciel. Mahomet, kt\u00f3remu setki milion\u00f3w ludzi oddaje cze\u015b\u0107 jako prorokowi natchnionemu przez Allacha, by\u0142 okrutny i zdradziecki w walce, a fa\u0142szywy i zmys\u0142owy w \u017cyciu prywatnym. Wielki Duch Indian udziela\u0142 nie\u015bmiertelno\u015bci psom, ale nie dawa\u0142 jej kobietom. Inne ohydne i potworne przymioty deformowa\u0142y obrazy i plami\u0142y charaktery poga\u0144skich prorok\u00f3w i b\u00f3stw. Lecz Jezus z Nazaretu by\u0142 czysty, doskona\u0142y i twierdzi\u0142, \u017ce jest Bogiem, a Jego s\u0142owa s\u0105 potwierdzane przez ca\u0142y \u015bwiat &#8211; zar\u00f3wno wierz\u0105cych, jak i niewierz\u0105cych. Wielkie prawdy, kt\u00f3rych naucza\u0142 ten subtelny Nazarejczyk, przekazane dalej przez ewangelist\u00f3w, przynios\u0142y ukojenie i uzdrowienie narodom, og\u0142osi\u0142y i ustanowi\u0142y powszechne braterstwo w\u015br\u00f3d ludzi. Czy jest prawdopodobne, aby taka posta\u0107 zosta\u0142a wymy\u015blona, a prawdy te og\u0142oszone przez nieuczciwych i nieszczerych ludzi? Czy wyst\u0119pek mo\u017ce by\u0107 matk\u0105 cnoty? &#8220;Czy ludzie zbieraj\u0105 jab\u0142ka z cierni lub figi z ost\u00f3w?&#8221; Je\u017celi Jezus nie by\u0142 w rzeczywisto\u015bci t\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 postaci\u0105, kt\u00f3r\u0105 przedstawiaj\u0105 ewangeli\u015bci, oznacza to, \u017ce stworzyli oni we wspania\u0142ej fikcji wznios\u0142\u0105 posta\u0107, kt\u00f3ra przewy\u017csza najznakomitszych bohater\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w dzie\u0142ach literatury \u015bwieckiej. Tego ludzie o z\u0142ym umy\u015ble nie mogliby ani wymy\u015bli\u0107, ani wykona\u0107. Niemo\u017cliwe jest wyci\u0105gni\u0119cie z tych rozwa\u017ca\u0144 jakiego\u015b innego wniosku, poza stwierdzeniem absolutnej uczciwo\u015bci i doskona\u0142ej szczero\u015bci ewangelist\u00f3w. Poza tym samo przeczytanie ich pism pozostawia g\u0142\u0119bokie przekonanie, \u017ce byli to prawi i pobo\u017cni ludzie.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Drugie zagadnienie dotycz\u0105ce szczero\u015bci pisarzy Ewangelii to ich motywy. S\u0105 one powa\u017cniejsze ni\u017c sprawa charakteru. Je\u017celi ewangeli\u015bci byli nieszczerzy i nie wierzyli w swoje w\u0142asne relacje, to jaki motyw kierowa\u0142 nimi w czasie g\u0142oszenia ich, pisania i oddawania za nie \u017cycia? Nie mo\u017cna uwa\u017ca\u0107, \u017ce wszyscy wsp\u00f3\u0142czesni ludzie s\u0105 ca\u0142kowicie egoistyczni albo \u017ce wszyscy byli tacy kiedy\u015b. Istnieje jednak zgoda co do tego, \u017ce pragnienie wynagrodzenia jest g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 ludzkich dzia\u0142a\u0144, zar\u00f3wno duchowych, jak i fizycznych. Nagroda jest wielkim z\u0142otym kluczem, kt\u00f3ry otwiera drzwi \u015awi\u0105tyni Pracy. Jaka\u015b forma wynagrodzenia &#8211; teraz lub w przysz\u0142o\u015bci &#8211; wyja\u015bnia wszelk\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka. Aposto\u0142owie tak\u017ce dzia\u0142ali zgodnie z tym prawem, poniewa\u017c odkrywamy, \u017ce k\u0142\u00f3cili si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 o miejsce i pierwsze\u0144stwo w kr\u00f3lestwie Bo\u017cym. Domagali si\u0119 nawet od swego Mistrza dok\u0142adnego wyja\u015bnienia natury ich wynagrodzenia za wykonane prace i poniesione ofiary. Odpowied\u017a brzmia\u0142a, \u017ce b\u0119d\u0105 siedzie\u0107 na dwunastu tronach i s\u0105dzi\u0107 dwana\u015bcie pokole\u0144 Izraela.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Zastosujmy teraz zasad\u0119 oczekiwania wynagrodzenia do post\u0119powania ewangelist\u00f3w, wyra\u017caj\u0105cego si\u0119 w g\u0142oszeniu oraz pisaniu Ewangelii. Zauwa\u017cmy zw\u0142aszcza, w jaki spos\u00f3b rezultat naszego rozumowania odnosi si\u0119 do zagadnienia motywu w ludzkim post\u0119powaniu. Najpierw jednak przyjrzyjmy si\u0119 przez chwil\u0119 sytuacji politycznej i religijnej na pocz\u0105tku pos\u0142ugi Aposto\u0142\u00f3w. Mistrz i Zbawiciel pierwszych chrze\u015bcijan zosta\u0142 niedawno zg\u0142adzony jako z\u0142oczy\u0144ca na krzy\u017cu. Religia, kt\u00f3r\u0105 Aposto\u0142owie zacz\u0119li g\u0142osi\u0107, by\u0142a oparta na doktrynie nawr\u00f3cenia, oczyszczenia z grzech\u00f3w, wiary w Ukrzy\u017cowanego i wiary w Jego powstanie z martwych. Chrze\u015bcija\u0144stwo, dla kt\u00f3rego te elementy by\u0142y najistotniejsze, chcia\u0142o zniszczy\u0107 i wyprze\u0107 wszystkie inne religie. Nie proponowa\u0142o \u017cadnych kompromis\u00f3w, nie bra\u0142o pod uwag\u0119 \u017cadnych uk\u0142ad\u00f3w. Uczniowie Nazarejczyka rzucili wyzwanie poga\u0144skim bogom. Nie prosili o \u0142ask\u0119 i nie otrzymywali jej. Ta dziwna wiara nie tylko zaprzecza\u0142a wszystkim innym religiom, lecz tak\u017ce kpi\u0142a ze wszystkich wielkich rz\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re nie by\u0142y na niej oparte. Ma\u0142a, lecz pe\u0142na po\u015bwi\u0119cenia grupa ju\u017c na samym pocz\u0105tku skierowa\u0142a przeciwko sobie wszystkie inne religijne i \u015bwieckie si\u0142y \u015bwiata. Judaizm napi\u0119tnowa\u0142 t\u0119 now\u0105 wiar\u0119 jako niepos\u0142uszn\u0105 i zbuntowan\u0105 c\u00f3rk\u0119. \u015awiat poga\u0144ski okre\u015bli\u0142 j\u0105 jako blag\u0119 i oszustwo, poniewa\u017c jej doktryny by\u0142y nie znane Akademii, a jej nauki zosta\u0142y wy\u015bmiane zar\u00f3wno przez stoik\u00f3w, jak i przez epikurejczyk\u00f3w. Pa\u0144stwo rzymskie zwr\u00f3ci\u0142o swe zazdrosne i czujne oczy na wynios\u0142e pretensje systemu religijnego, kt\u00f3ry naucza\u0142 o bezsilno\u015bci kr\u00f3l\u00f3w i nie przypisywa\u0142 znaczenia ziemskiemu kr\u00f3lestwu.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Staraj\u0105c si\u0119 wi\u0119c rozwin\u0105\u0107 t\u0119 now\u0105 wiar\u0119 i g\u0142osz\u0105c jej nauki, czeg\u00f3\u017c innego mogli ewangeli\u015bci oczekiwa\u0107, jak nie zaciek\u0142ej opozycji, kt\u00f3rej stawili czo\u0142o? Czy\u017cby naprawd\u0119 mieli nadziej\u0119 zobaczy\u0107 jak dumni i pyszni saduceusze, kt\u00f3rzy pogardzali zwyk\u0142ym ludem, albo arystokracja Rzymu, kt\u00f3ra przechwala\u0142a si\u0119 nadludzk\u0105 doskona\u0142o\u015bci\u0105, z zadowoleniem przyjm\u0105 religi\u0119 nauczaj\u0105c\u0105 o absolutnej r\u00f3wno\u015bci i powszechnym braterstwie ludzi? Czy\u017c nie oczekiwali raczej tego, co rzeczywi\u015bcie sta\u0142o si\u0119 ich udzia\u0142em &#8211; potwornych prze\u015bladowa\u0144, strasznych tortur i okrutnej \u015bmierci? To prowadzi nas do pytania: Czy to by\u0142o wynagrodzenie, kt\u00f3rego szukali? Wr\u00f3\u0107my do pytania postawionego wcze\u015bniej: Jaki motyw mieli ci ludzie, dzia\u0142aj\u0105c w ten spos\u00f3b, je\u017celi byli nieuczciwi i nieszczerzy? Skoro wiedzieli, \u017ce to, co g\u0142osz\u0105, jest fa\u0142szerstwem, jakiej nagrody oczekiwali? Czy by\u0142a to nagroda ziemska, czy niebia\u0144ska? Nierozs\u0105dne jest przyjmowanie, \u017ce oczekiwali oni nagrody ziemskiej, skoro ich nauki skierowywa\u0142y przeciwko nim ka\u017cdego duchowego czy doczesnego w\u0142adc\u0119, kt\u00f3ry mia\u0142 jakie\u015b zaszczyty do nadania lub \u0142aski do udzielenia. Czy oczekiwali nagrody niebia\u0144skiej? \u015amieszne jest wyobra\u017canie sobie, \u017ce spodziewali si\u0119 oni zdoby\u0107 j\u0105, g\u0142osz\u0105c na tym \u015bwiecie fa\u0142szerstwo. Nic nie mog\u0142oby wi\u0119c by\u0107 bardziej absurdalne ni\u017c twierdzenie, \u017ce pewna grupa ludzi zwi\u0105za\u0142a si\u0119 ze sob\u0105, \u017ce ludzie ci porzucili staro\u017cytn\u0105 wiar\u0119 ojc\u00f3w, przemienili ca\u0142kowicie spos\u00f3b swego \u017cycia, odwa\u017cnie wyznawali i praktykowali zasady cnoty, po\u015bwi\u0119cili si\u0119 bez reszty g\u0142oszeniu ludzko\u015bci pewnych prawd, umarli \u015bmierci\u0105 m\u0119cze\u0144sk\u0105 &#8211; a wszystko dla sprawy religii, o kt\u00f3rej wiedzieli, \u017ce jest fa\u0142szywa. Je\u017celi wierzyli, \u017ce nie jest ona fa\u0142szywa, to znaczy, \u017ce byli szczerzy, i w ten spos\u00f3b jeden z element\u00f3w ich wiarygodno\u015bci jest stwierdzony. W tym miejscu problemem nie jest absolutna prawdziwo\u015b\u0107 ich twierdze\u0144. Twierdzenia te mog\u0142y by\u0107 fa\u0142szywe, pomimo \u017ce ci, kt\u00f3rzy je wypowiadali, mogli wierzy\u0107, i\u017c s\u0105 prawdziwe. Jest to wi\u0119c problem szczero\u015bci. Test szczero\u015bci jako elementu wiarygodno\u015bci opiera si\u0119 na tej prostej zasadzie, \u017ce ludzie bardziej wierz\u0105 s\u0142owom \u015bwiadka, je\u017celi uwa\u017caj\u0105, \u017ce \u015bwiadek sam w nie wierzy.<\/p><ol start=\"2\"><li style=\"font-weight: 400\"><strong>Po drugie, w te\u015bcie wiarygodno\u015bci ewangelist\u00f3w jako \u015bwiadk\u00f3w rozpatrzymy ich zdolno\u015b\u0107 do m\u00f3wienia prawdy.<\/strong><\/li><\/ol><p style=\"font-weight: 400\">Autorzy podr\u0119cznik\u00f3w dotycz\u0105cych dowodu prawniczego powszechnie si\u0119 zgadzaj\u0105, \u017ce zdolno\u015b\u0107 do z\u0142o\u017cenia prawdziwego i rzetelnego zeznania opiera si\u0119 na dw\u00f3ch elementach:<\/p><ol><li style=\"font-weight: 400\">naturalnych zdolno\u015bciach obserwacyjnych \u015bwiadka, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 mu wyra\u017ane postrzeganie fakt\u00f3w, oraz sile jego pami\u0119ci, kt\u00f3ra umo\u017cliwia mu zachowanie w pe\u0142ni istoty faktu, kt\u00f3rego dotyczy jego \u015bwiadectwo;<\/li><li style=\"font-weight: 400\">mo\u017cliwo\u015bci zaobserwowania przez \u015bwiadka spraw, o kt\u00f3rych \u015bwiadczy.<\/li><\/ol><p style=\"font-weight: 400\">W jakim stopniu autorzy Ewangelii posiadali pierwsz\u0105 z tych kwalifikacji &#8211; to jest zdolno\u015b\u0107 obserwacji i si\u0142\u0119 pami\u0119ci? Nie mo\u017cemy dowiedzie\u0107 si\u0119 tego ani z historii, ani z tradycji. Lecz z pewno\u015bci\u0105 s\u0142usznie post\u0105pimy przyjmuj\u0105c za prawd\u0119 to, co prawo zak\u0142ada w praktyce &#8211; \u017ce byli oni przynajmniej lud\u017ami zdrowymi na umy\u015ble i o przeci\u0119tnej inteligencji. Mo\u017cna doda\u0107, \u017ce to za\u0142o\u017cenie dzia\u0142a na korzy\u015b\u0107 \u015bwiadka tak d\u0142ugo, dop\u00f3ki nie pojawi si\u0119 kto\u015b, kto temu zaprzeczy i wyka\u017ce sw\u0105 racj\u0119 za pomoc\u0105 kompetentnego i zadowalaj\u0105cego materia\u0142u dowodowego. S\u0105dzimy, \u017ce taki materia\u0142 dowodowy w sprawie ewangelist\u00f3w nigdy nie zosta\u0142 przedstawiony i nigdy nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 by\u0107 z powodzeniem przedstawiony.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Poza tym prawniczym za\u0142o\u017ceniem przemawiaj\u0105cym na korzy\u015b\u0107 autor\u00f3w Ewangelii istniej\u0105 pewne wskaz\u00f3wki, kt\u00f3re zmuszaj\u0105 nas do uwierzenia, \u017ce posiadali oni odpowiednie kwalifikacje, aby autorytatywnie i rzetelnie wypowiada\u0107 si\u0119 o sprawach zwi\u0105zanych z tre\u015bci\u0105 Ewangelii. Po pierwsze, same ich pisma wykazuj\u0105 ich niezwyk\u0142\u0105 sprawno\u015b\u0107 umys\u0142ow\u0105 oraz inteligencj\u0119. Co wi\u0119cej, Ewangelie \u015bw. \u0141ukasza i \u015bw. Jana przejawiaj\u0105 elegancj\u0119 stylu i wznios\u0142o\u015b\u0107 wyobra\u017ce\u0144, kt\u00f3re niezaprzeczalnie \u015bwiadcz\u0105 o kulturze i g\u0142\u0119bi intelektualnej ich autor\u00f3w. My\u015blenie o autorach Ewangelii jako o &#8220;ignoranckich rybakach&#8221; z pewno\u015bci\u0105 nie jest s\u0142uszne. Je\u017celi nawet kiedy\u015b byli ignorantami, to w czasie tworzenia pism ewangelicznych z pewno\u015bci\u0105 ju\u017c nimi nie byli. Fakt, \u017ce Ewangelie zosta\u0142y napisane w j\u0119zyku greckim przez Hebrajczyk\u00f3w, wskazuje, \u017ce nie byli oni analfabetami.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Tak\u017ce zawody dw\u00f3ch z nich s\u0105 bardzo znacz\u0105ce. Mateusz by\u0142 poborc\u0105 podatk\u00f3w, a \u0141ukasz lekarzem. Obie te profesje wymagaj\u0105 dobrej znajomo\u015bci ludzi oraz odpowiednich zdolno\u015bci do obserwowania, rozr\u00f3\u017cniania i analizowania.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Cz\u0119sto twierdzi si\u0119 jednak, \u017ce niezale\u017cnie od swoich naturalnych zdolno\u015bci ewangeli\u015bci byli stronniczymi zwolennikami Jezusa i Jego nauki, a zagorza\u0142ymi przeciwnikami wszelkich innych przekona\u0144. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, byli jednocze\u015bnie entuzjastami i fanatykami. Z tego powodu ich \u015bwiadectwo uznaje si\u0119 za nierzetelne. Jest to bez w\u0105tpienia najs\u0142abszy zarzut, uczyniony kiedykolwiek wobec wiarygodno\u015bci narracji ewangelicznych. To, \u017ce autorzy Ewangelii nie byli ani fanatykami, ani bezkrytycznymi entuzjastami, wynika wyra\u017anie z samego tonu i stylu ich relacji. J\u0119zyk fanatyzmu i entuzjazmu jest napuszony, obel\u017cywy i krytykancki z jednej strony, a pochlebny i czo\u0142obitny z drugiej. Entuzjasta nie zna ogranicze\u0144 w chwaleniu tych, kt\u00f3rych sprawy broni. Fanatyka nic nie powstrzymuje w jego oskar\u017ceniach pod adresem tych, kt\u00f3rym si\u0119 sprzeciwia. Najbardziej za\u015b godn\u0105 uwagi cech\u0105 charakterystyczn\u0105 Nowego Testamentu jest duch cichego dostoje\u0144stwa i prostej szczero\u015bci, kt\u00f3ry przenika go ca\u0142kowicie. Nigdzie nie ma najmniejszego \u015bladu zgorzknienia lub urazy. Wsz\u0119dzie znajdujemy entuzjazm w sensie zapa\u0142u religijnego, lecz nigdzie w znaczeniu niezdrowego podniecenia lub nie przemy\u015blanego wysuwania b\u0142ahych zarzut\u00f3w. Trzy, pe\u0142ne wydarze\u0144, lata dzia\u0142alno\u015bci Jezusa dawa\u0142y wiele okazji do wyra\u017cenia w pismach ewangelicznych z\u0142o\u015bci i s\u0142ownych napa\u015bci na wrog\u00f3w. Zamordowanie Jana Chrzciciela dokonane przez Heroda, jego podst\u0119pne plany skierowane przeciwko Jezusowi, nieustanne \u015bledzenie Mistrza przez szpieg\u00f3w Sanhedrynu, ukrzy\u017cowanie z rozkazu Poncjusza Pi\u0142ata &#8211; czeg\u00f3\u017c wi\u0119cej potrzeba, aby wprowadzi\u0107 w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 do serca i aby krew zawrza\u0142a w \u017cy\u0142ach? Nigdzie jednak nie znajdujemy najmniejszego przejawu gwa\u0142townych uczu\u0107 czy niezr\u00f3wnowa\u017conych emocji. Posta\u0107 Pi\u0142ata, zarysowana w Nowym Testamencie, jest najlepsz\u0105 ilustracj\u0105 uczciwo\u015bci i wielkoduszno\u015bci autor\u00f3w Ewangelii. Filon i J\u00f3zef opisuj\u0105 tego rzymskiego prokuratora jako m\u015bciwego, okrutnego i upartego cz\u0142owieka. Jedyna \u0142agodna wzmianka o Pi\u0142acie, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a ze staro\u017cytnego \u015bwiata do naszych czas\u00f3w, zawarta jest w pismach ludzi, kt\u00f3rzy bardziej ni\u017c wszyscy inni byliby usprawiedliwieni, gdyby opisali go jako tch\u00f3rza i nikczemnika. Zamiast ukaza\u0107 go jako potwora, dzi\u0119ki opisom powtarzanych przez niego pr\u00f3b uwolnienia Jezusa przedstawili go jako posta\u0107 posiadaj\u0105c\u0105 sumienie i lito\u015b\u0107 w sercu. Fanatycy i entuzja\u015bci nie post\u0105piliby w ten spos\u00f3b.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Brak uprzedze\u0144 w sercach i umys\u0142ach ewangelist\u00f3w uwidacznia si\u0119 tak\u017ce przez fakt, \u017ce nie obawiali si\u0119 oni zapisa\u0107 swoich w\u0142asnych \u015bmiesznych s\u0142abostek i g\u0142upich b\u0142\u0119d\u00f3w, i og\u0142osili je \u015bwiatu. Gotowo\u015b\u0107 uczynienia tego jest jednym z najpewniejszych znamion prawdom\u00f3wnego umys\u0142u. To przecie\u017c &#8220;deklaracja wbrew interesom&#8221;, m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem prawniczym. Takim deklaracjom daje si\u0119 wiar\u0119, poniewa\u017c powszechnie zaobserwowano, i\u017c ludzie nie wymy\u015blaj\u0105 opowiada\u0144 na swoj\u0105 niekorzy\u015b\u0107. &#8220;Gdy znajdujemy je u jakiegokolwiek autora &#8211; m\u00f3wi prof. Fisher w swoim dziele Grounds of Theistic and Christian Belief &#8211; stanowi to siln\u0105 przes\u0142ank\u0119 na korzy\u015b\u0107 jego prawdom\u00f3wno\u015bci w innych sprawach&#8221;. Wiele tekst\u00f3w Nowego Testamentu stawia Jezusa i Aposto\u0142\u00f3w w najbardziej niekorzystnym \u015bwietle wobec \u015bwiata. Wyparcie si\u0119 Mistrza przez Piotra i zdradzenie Go przez Judasza, ucieczka Jedenastu z Ogrodu Oliwnego w czasie aresztowania Jezusa, \u015bmieszna pr\u00f3ba Piotra chodzenia po wodzie i jego niepowodzenie z powodu braku wiary, cz\u0119ste dziecinne sprzeczki mi\u0119dzy uczniami o miejsce i pierwsze\u0144stwo w oczach Jezusa i w Jego kr\u00f3lestwie, wys\u0142anie pos\u0142a\u0144c\u00f3w przez Jana Chrzciciela do Jezusa, aby zapyta\u0107 Go, czy On, Jezus, jest Mesjaszem &#8211; gdy ju\u017c przedtem Jezus spotka\u0142 si\u0119 z Janem Chrzcicielem i zosta\u0142 przez niego ochrzczony, przekonanie rodziny Jezusa, \u017ce jest On szale\u0144cem i fakt, \u017ce Jego s\u0105siedzi z Nazaretu pr\u00f3bowali Go zabi\u0107 przez str\u0105cenie z g\u00f3ry &#8211; te wszystkie fakty stanowi\u0142y po\u017cywk\u0119 dla sceptycznego krytycyzmu w ka\u017cdym wieku. R\u00f3wnie dobrze mog\u0142yby one by\u0107 opuszczone w historii ewangelicznej &#8211; i by\u0142yby opuszczone, gdyby Ewangelie napisali ludzie nieprawdom\u00f3wni.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Warto zaobserwowa\u0107 jeszcze, gdy chodzi o spraw\u0119 uprzedze\u0144, \u017ce sceptycy stosuj\u0105 inne regu\u0142y krytyki do literatury \u015bwi\u0119tej ni\u017c do literatury \u015bwieckiej. Twierdz\u0105 oni zgodnie, \u017ce ewangeli\u015bci nie s\u0105 godni zaufania, poniewa\u017c ich pisma zapisuj\u0105 s\u0142owa i czyny ich w\u0142asnego Pana i Mistrza. Twierdz\u0105, \u017ce ta \u015bwi\u0119ta i bliska wi\u0119\u017a osobowa zm\u0105ci\u0142a os\u0105d i za\u015blepi\u0142a ich, a przez to uniemo\u017cliwi\u0142a im opisanie w spos\u00f3b prawdziwy fakt\u00f3w i okoliczno\u015bci zwi\u0105zanych z \u017cyciem i pos\u0142ug\u0105 tw\u00f3rcy ich wiary. Lecz ci sami krytycy nie stosuj\u0105 tych samych test\u00f3w wiarygodno\u015bci wobec pisarzy \u015bwieckich, kt\u00f3rzy znajdowali si\u0119 w podobnych sytuacjach. Komentarze Cezara oraz Anabaza Ksenofonta opisuj\u0105 wielkie czyny i wspania\u0142e osi\u0105gni\u0119cia swoich autor\u00f3w. Fakt ten nie podwa\u017ca jednak ich rzetelno\u015bci jako zapis\u00f3w historycznych w ocenie tych, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce prawdom\u00f3wno\u015b\u0107 autor\u00f3w Ewangelii powinna by\u0107 odrzucona na podstawie ich uprzedzenia i stronniczo\u015bci. Pami\u0119tniki Ksenofonta Wspomnienia o Sokratesie to ho\u0142d ucznia pe\u0142nego uznania i podziwu dla mistrza. A jednak wszystkie uniwersytety na \u015bwiecie korzystaj\u0105 z tego dzie\u0142a jako podr\u0119cznika do nauczania o \u017cyciu i stylu konwersacji wielkiego ate\u0144skiego filozofa. Nikt nigdy nie twierdzi\u0142, \u017ce intymna wi\u0119\u017a mi\u0119dzy Ksenofontem a Sokratesem wp\u0142yn\u0119\u0142a na wiarygodno\u015b\u0107 autora pami\u0119tnik\u00f3w. Najlepsza biografia w j\u0119zyku angielskim to \u017bycie doktora Samuela Johnsona, ksi\u0105\u017cka napisana przez Boswella. Podziw Boswella dla doktora Johnsona by\u0142 niemal\u017ce ba\u0142wochwalczy. W pewnych miejscach jego us\u0142u\u017cne pochwa\u0142y wobec wielkiego Anglika przybieraj\u0105 form\u0119 odra\u017caj\u0105cych pochlebstw. Pomimo to dzie\u0142o jest monumentalnym wk\u0142adem do historii literatury. Encyclopaedia Britannica podaje, \u017ce: &#8220;Boswell napisa\u0142 najlepsz\u0105 biografi\u0119, jak\u0105 \u015bwiat dotychczas widzia\u0142&#8221;. Dlaczego nie odrzucono tej ksi\u0105\u017cki, skoro jej autor przejawia\u0142 niemal\u017ce psi\u0105 s\u0142u\u017calczo\u015b\u0107 wobec cz\u0142owieka, kt\u00f3rego \u017cycie opisywa\u0142? Je\u017celi nale\u017cy uzna\u0107 za nierzetelne pisma \u015bw. Mateusza, \u015bw. Marka, \u015bw. \u0141ukasza i \u015bw. Jana &#8211; na podstawie uprzedze\u0144 &#8211; dlaczego nie zrobi\u0107 tego samego z Cezarem, Ksenofontem i Boswellem? Pozwalam sobie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nie ma \u017cadnej metodologicznej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy testami wiarygodno\u015bci, kt\u00f3re nale\u017cy stosowa\u0107 wobec pisarzy ksi\u0105g \u015bwi\u0119tych, a tymi, kt\u00f3re nale\u017cy stosowa\u0107 wobec autor\u00f3w dzie\u0142 \u015bwieckich. Sprawiedliwa i s\u0142uszna krytyka b\u0119dzie przestrzega\u0142a tych samych regu\u0142 w stosunku do obu grup tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Je\u017celi chodzi o drug\u0105 wspomnian\u0105 powy\u017cej kwalifikacj\u0119 w ramach drugiego prawniczego testu wiarygodno\u015bci przedstawionego przez Starkiego, to znaczy mo\u017cliwo\u015b\u0107 obserwowania fakt\u00f3w i okoliczno\u015bci, o kt\u00f3rych sk\u0142adane jest \u015bwiadectwo, mo\u017cna spokojnie powiedzie\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 ewangelist\u00f3w posiad\u0142a t\u0119 zdolno\u015b\u0107 w najwy\u017cszym stopniu. Najbardziej przekonuj\u0105cym \u015bwiadectwem, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 przedstawione podczas procesu s\u0105dowego, jest naoczne \u015bwiadectwo kogo\u015b, kto widzia\u0142 lub s\u0142ysza\u0142 to, o czym \u015bwiadczy. Mo\u017cna s\u0142usznie przyj\u0105\u0107, \u017ce wszyscy autorzy Ewangelii byli naocznymi \u015bwiadkami wi\u0119kszo\u015bci wydarze\u0144 opisanych przez nich w opowie\u015bciach ewangelicznych. Zar\u00f3wno \u015bw. Mateusz, jak i \u015bw. Jan s\u0105 tymi spo\u015br\u00f3d Dwunastu, kt\u00f3rzy nieustannie towarzyszyli Mistrzowi w Jego podr\u00f3\u017cach, s\u0142uchali Jego nauk, byli \u015bwiadkami dokonanych przez Niego cud\u00f3w i g\u0142osili Jego nauk\u0119, gdy odszed\u0142. Bardzo prawdopodobne jest, \u017ce \u015bw. Marek by\u0142 tak\u017ce naocznym \u015bwiadkiem wydarze\u0144 \u017cycia i pos\u0142ugi Zbawiciela. Powszechnie przyjmuje si\u0119 obecnie, \u017ce autor drugiej Ewangelii by\u0142 tym m\u0142odym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry zrzuci\u0142 prze\u015bcierad\u0142o, kt\u00f3rym by\u0142 okryty i uciek\u0142 z Ogrodu Oliwnego w czasie aresztowania Jezusa. Skoro Marek by\u0142 rzeczywi\u015bcie obecny w \u015brodku nocy w ogrodzie Getsemani i pr\u00f3bowa\u0142 poprzez cienie drzew dostrzec, co si\u0119 stanie z Nazarejczykiem, bardziej ni\u017c prawdopodobne jest, \u017ce by\u0142 on tak\u017ce \u015bwiadkiem wielu innych wydarze\u0144 z \u017cycia i dzia\u0142alno\u015bci wielkiego Nauczyciela. Niezale\u017cnie jednak od tego czy jest to prawda, czy nie, bardzo mocne oparcie znajduje twierdzenie, \u017ce druga Ewangelia zosta\u0142a przekazana Markowi przez \u015bw. Piotra, kt\u00f3ry r\u00f3wnie dobrze zna\u0142 wszystkie czyny i s\u0142owa Jezusa jak Mateusz i Jan. Staro\u017cytni pisarze chrze\u015bcija\u0144scy jednomy\u015blnie \u015bwiadcz\u0105, \u017ce Marek napisa\u0142 przypisywan\u0105 mu Ewangeli\u0119 pod dyktando Piotra. Je\u017celi ich \u015bwiadectwo jest prawdziwe, to rzeczywistym autorem drugiej Ewangelii jest Piotr. Wed\u0142ug opinii sceptyka Renana, Ewangelia wed\u0142ug \u015bw. Marka zosta\u0142a napisana przez naocznego \u015bwiadka: &#8220;W Ewangelii Marka fakty s\u0105 relacjonowane z wyrazisto\u015bci\u0105, kt\u00f3rej pr\u00f3\u017cno szukaliby\u015bmy w\u015br\u00f3d innych ewangelist\u00f3w. Ma on upodobanie w podawaniu pewnych s\u0142\u00f3w Jezusa w j\u0119zyku syro-chaldejskim. Tekst pe\u0142en jest dok\u0142adnych obserwacji, pochodz\u0105cych bez w\u0105tpienia od naocznego \u015bwiadka. Nic nie powstrzymuje nas od zgodzenia si\u0119 z Papiaszem, \u017ce owym naocznym \u015bwiadkiem, kt\u00f3ry szed\u0142 z Jezusem, kocha\u0142 Go i obserwowa\u0142 z bliska, i kt\u00f3ry zachowa\u0142 wspania\u0142y Jego obraz, by\u0142 sam aposto\u0142 Piotr&#8221;. Ten sam autor stwierdza, \u017ce Mateusz by\u0142 naocznym \u015bwiadkiem opisywanych przez siebie wydarze\u0144: &#8220;W ca\u0142o\u015bci zgadzam si\u0119 z autentyczno\u015bci\u0105 czterech Ewangelii kanonicznych. Wed\u0142ug mojej opinii wszystkie one pochodz\u0105 z pierwszego wieku, a ich autorami s\u0105, m\u00f3wi\u0105c og\u00f3lnie, ci, kt\u00f3rym s\u0105 one przypisywane. Ich warto\u015b\u0107 historyczna jest jednak r\u00f3\u017cna. Mateusz niew\u0105tpliwie zas\u0142uguje na nieograniczone zaufanie w sprawie nauk Jezusa. S\u0105 to owe Logia, szczeg\u00f3\u0142owe notatki pochodz\u0105ce z jasnej i \u017cywej pami\u0119ci nauczania Jezusa&#8221;.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Z pocz\u0105tkowych werset\u00f3w Ewangelii wed\u0142ug \u015bw. \u0141ukasza wynika, \u017ce by\u0142 on naocznym \u015bwiadkiem wielu spraw, kt\u00f3re opisywa\u0142, i \u017ce inne wydarzenia zna\u0142 z relacji naocznych \u015bwiadk\u00f3w. Zwracaj\u0105c si\u0119 do swego patrona Teofila, zapewnia go, \u017ce ci, kt\u00f3rzy przekazali mu informacje zawarte w Ewangelii, byli naocznymi \u015bwiadkami. Nast\u0119pnie \u0141ukasz dodaje: &#8220;Postanowi\u0142em wi\u0119c i ja zbada\u0107 dok\u0142adnie wszystko od pierwszych chwil (&#8230;)&#8221;. Oznacza to, \u017ce \u0141ukasz, pragn\u0105c udzieli\u0107 pe\u0142nej informacji Teofilowi, uzupe\u0142ni\u0142 swoj\u0105 osobist\u0105 wiedz\u0119 dodatkowymi faktami uzyskanymi od naocznych \u015bwiadk\u00f3w tych wydarze\u0144, kt\u00f3rych on sam nie widzia\u0142, nie b\u0119d\u0105c jednym z Dwunastu.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">\u015aw. Jan posiada\u0142 szczeg\u00f3lne kwalifikacje do zapisywania s\u0142\u00f3w i czyn\u00f3w Chrystusa. Jest on nazwany &#8220;uczniem, kt\u00f3rego Jezus mi\u0142owa\u0142&#8221;. Przebywa\u0142 ze Zbawicielem we wszystkich najwa\u017cniejszych chwilach w najg\u0142\u0119bszej blisko\u015bci i przyja\u017ani. Podczas Ostatniej Wieczerzy jego g\u0142owa spoczywa\u0142a z zaufaniem i mi\u0142o\u015bci\u0105 na piersi Mistrza. Wraz z Piotrem i Jakubem by\u0142 on \u015bwiadkiem wskrzeszenia c\u00f3rki Jaira. By\u0142 tak\u017ce obecny na G\u00f3rze Przemienienia oraz przy pojmaniu Zbawiciela w Ogrodzie Oliwnym. Jezus, wisz\u0105c na krzy\u017cu, z\u0142o\u017cy\u0142 na niego trosk\u0119 o swoj\u0105 Matk\u0119. Wyprzedziwszy Piotra, Jan by\u0142 pierwszym spo\u015br\u00f3d Dwunastu, kt\u00f3ry przyby\u0142 do pustego grobu. Dzi\u0119ki znajomo\u015bci z najwy\u017cszym kap\u0142anem m\u00f3g\u0142 on wej\u015b\u0107 do jego pa\u0142acu i by\u0107 obecny na procesie Jezusa oraz sprowadzi\u0107 tam Piotra, swojego przyjaciela.<br \/>Wyra\u017anie wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce ewangeli\u015bci mieli doskona\u0142\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 &#8211; z ka\u017cdego punktu widzenia &#8211; aby prawdom\u00f3wnie i w rzetelny spos\u00f3b zapisa\u0107 wydarzenia przedstawione w narracjach ewangelicznych. Jako naoczni \u015bwiadkowie z pewno\u015bci\u0105 posiadali lepsze kwalifikacje do napisania prawdziwej historii wydarze\u0144, kt\u00f3re mia\u0142y wtedy miejsce, ni\u017c historycy i krytycy, \u017cyj\u0105cy wieki p\u00f3\u017aniej.<\/p><p style=\"font-weight: 400\">Cz\u0119sto twierdzi si\u0119 jednak, \u017ce nawet je\u017celi ewangeli\u015bci byli naocznymi \u015bwiadkami g\u0142\u00f3wnych wydarze\u0144, kt\u00f3re opisali, uczynili to tak d\u0142ugo po tych wydarzeniach, \u017ce zd\u0105\u017cyli je ju\u017c zapomnie\u0107 lub pomiesza\u0107 je z r\u00f3\u017cnymi tradycjami, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 w mi\u0119dzyczasie. Mo\u017ce by\u0107 nieco prawdy w tym twierdzeniu, ale nie tyle, aby zniszczy\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 \u015bwiadk\u00f3w takich wydarze\u0144, jak ukrzy\u017cowanie lub zmartwychwstanie Jezusa. Nie s\u0105 to wydarzenia \u0142atwe do zapomnienia czy pomieszania z innymi. Daty spisania poszczeg\u00f3lnych Ewangelii nie s\u0105 znane. A jednak prof. Holtzmann z Heidelbergu (o kt\u00f3rym nie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 zwolennikiem chrze\u015bcija\u0144stwa, poniewa\u017c przez kilka lat by\u0142 przyw\u00f3dc\u0105 wolnomy\u015blicieli w Wielkim Ksi\u0119stwie Badenii) po wielu latach dok\u0142adnych bada\u0144 nad tym problemem og\u0142osi\u0142, \u017ce Ewangelie synoptyczne (pierwsze trzy) zosta\u0142y napisane mi\u0119dzy rokiem 60 a 80 po Chr. Tak wi\u0119c mia\u0142o to miejsce ok. trzydzie\u015bci do pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat po \u015bmierci Jezusa. Czy ludzie o przeci\u0119tnej pami\u0119ci i inteligencji, kt\u00f3rzy nieomal codziennie podczas tych trzydziestu do pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat nauczali o \u017cyciu i czynach Jezusa mogli je zapomnie\u0107? W tym miejscu bardzo przydatna okazuje si\u0119 opinia doktora Drummonda z Oxfordu, kt\u00f3ry powiedzia\u0142: &#8220;Skoro przyjmujemy, \u017ce Ewangelie synoptyczne zosta\u0142y napisane czterdzie\u015bci do sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu lat po okresie \u017cycia Chrystusa (a przecie\u017c by\u0142y oparte na wcze\u015bniejszym materiale), to wiedzmy, \u017ce nawet po czterdziestu latach pami\u0119\u0107 charakterystycznych powiedze\u0144 mo\u017ce by\u0107 doskonale wyra\u017ana&#8230; Nie posiadam szczeg\u00f3lnie dobrej pami\u0119ci, lecz potrafi\u0119 sobie przypomnie\u0107 wiele s\u0142\u00f3w wypowiedzianych czterdzie\u015bci, a nawet pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu, w niekt\u00f3rych za\u015b przypadkach mog\u0119 w \u017cywy spos\u00f3b odtworzy\u0107 sobie nawet ca\u0142\u0105 scen\u0119&#8221;.<br \/>Je\u017celi ewangeli\u015bci byli naocznymi \u015bwiadkami, a na to wyra\u017anie wskazuj\u0105 sporz\u0105dzone przez nich opisy, jest to jeden z najsilniejszych argument\u00f3w przemawiaj\u0105cych za ich wiarygodno\u015bci\u0105.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-5b1bd6b6 elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"5b1bd6b6\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-46629732\" data-id=\"46629732\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-50364e5c elementor-nav-menu__align-center elementor-nav-menu__text-align-center elementor-nav-menu--dropdown-tablet elementor-nav-menu--toggle elementor-nav-menu--burger elementor-widget elementor-widget-nav-menu\" data-id=\"50364e5c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;submenu_icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;&lt;i class=\\&quot;\\&quot; aria-hidden=\\&quot;true\\&quot;&gt;&lt;\\\/i&gt;&quot;,&quot;library&quot;:&quot;&quot;},&quot;layout&quot;:&quot;horizontal&quot;,&quot;toggle&quot;:&quot;burger&quot;}\" data-widget_type=\"nav-menu.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<nav aria-label=\"Menu\" class=\"elementor-nav-menu--main elementor-nav-menu__container elementor-nav-menu--layout-horizontal e--pointer-underline e--animation-none\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-1-50364e5c\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1552\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-item menu-link\">Relacja z Bogiem<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-938\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/e-trenerzy\/\" class=\"elementor-item menu-link\">Dla e-trener\u00f3w<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-4306\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/kontakt\/\" class=\"elementor-item menu-link\">kontakt<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-1553\"><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/kursyAGAPE\" class=\"elementor-item menu-link\">Jeste\u015bmy na FACEBOOKu<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-215\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/polityka-prywatnosci\/\" class=\"elementor-item menu-link\">Polityka prywatno\u015bci<\/a><\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-toggle\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-label=\"Menu Toggle\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t<i aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--open eicon-menu-bar\"><\/i><i aria-hidden=\"true\" role=\"presentation\" class=\"elementor-menu-toggle__icon--close eicon-close\"><\/i>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<nav class=\"elementor-nav-menu--dropdown elementor-nav-menu__container\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t<ul id=\"menu-2-50364e5c\" class=\"elementor-nav-menu\"><li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-1552\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/relacja-z-bogiem\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Relacja z Bogiem<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-938\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/e-trenerzy\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Dla e-trener\u00f3w<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-4306\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/kontakt\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">kontakt<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-1553\"><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/kursyAGAPE\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Jeste\u015bmy na FACEBOOKu<\/a><\/li>\n<li class=\"menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-215\"><a href=\"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/polityka-prywatnosci\/\" class=\"elementor-item menu-link\" tabindex=\"-1\">Polityka prywatno\u015bci<\/a><\/li>\n<\/ul>\t\t\t<\/nav>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4aa13edf elementor-widget elementor-widget-global elementor-global-4598 elementor-widget-text-editor\" data-id=\"4aa13edf\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p style=\"text-align: center\">Copyright \u00a9 2024 <span class=\"s1\">Ruch Chrze\u015bcija\u0144ski Mt28 Wszelkie prawa zastrze\u017cone.<\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>POPRZEDNI ROZDZIA\u0141 (DODATEK 2) Proces Jezusa Jednym z najlepszych dzie\u0142 napisanych kiedykolwiek na temat prawniczych aspekt\u00f3w procesu, ukrzy\u017cowania i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa jest dwutomowa ksi\u0105\u017cka The Trial of Jesus (Proces Jezusa), kt\u00f3rej autorem jest Walter M. Chandler, by\u0142y s\u0119dzia S\u0105du Najwy\u017cszego stanu Nowy Jork. (Innym autorytatywnym \u017ar\u00f3d\u0142em jest dzie\u0142o Josefa Blinzlera o tym samym tytule: [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":15074,"featured_media":0,"parent":106,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-135","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"meta_box":{"_cloudsearch_visibility":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/135","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15074"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=135"}],"version-history":[{"count":49,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/135\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8569,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/135\/revisions\/8569"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/106"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sites.cru.org\/agapepl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=135"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}